ଏକ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଆକାଶ ମଣ୍ଡଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା—ସେଇ ମହାବଳଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ହଜାର ହଜାର ହାତ ଓ ପାଦ, ହଜାର ରଶ୍ମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଂଠରେ ବାଘମେଘ ଚର୍ମ ଓ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ସେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଭାବେ ବିରାଜମାନ ଥିଲେ। ଏହି ସ୍ୱରୂପରେ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭଗବାନ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଚେତନା ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଦାହ କରିଦେଲେ। ପୃଥିବୀ ତାହାର ଗୁଣସହିତ ଜଳରେ ଲୟ ହେଲା। ପରେ ଅଗ୍ନି ତାହାର ଗୁଣ ସହିତ ବାୟୁରେ ଲୟ ହେଲା ଓ ନିଶ୍ୱେଷ ହେଲା। ତାହା ପରେ ଆକାଶ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ତାହାର ଗୁଣ ସହିତ ଲୟ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ଦେବଗଣ ବି କ୍ରମେ ବୈକାରିକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୟ ହେଲେ। ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଅହଂକାର ବି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା। ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଗର୍ଭ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏକ ଅକ୍ଷୟତାତ୍ମାରେ ଲୟ କରି ନେଲା। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପରମ ପୁରୁଷ ଅଲଗା ହୋଇଗଲେ। ଲୟ ସ୍ୱୟଂ ହେଉନଥାଏ, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ହୁଏ। ପ୍ରକୃତି, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ, ସେ ଅବିଦ୍ୟାର ମୂଳ ଓ ଅଚେତନ ତତ୍ତ୍ୱ। ଋଷିମାନେ ଏହି ମହା ଏକାଧିକ ସାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଗୀତରେ ଗାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରକୃତିରୁ ଅନ୍ତିମ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତକୁ ଦାହ କରନ୍ତି—ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚାରଣ। ଏଠିଏ, ଶଙ୍କର ଶେଷ ଲୟ କରନ୍ତି। ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି ଓ ମୋହ ଦେଇଥାଏ, ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି। ସେ ପ୍ରକୃତି ରୂପୀ ପ୍ରଥମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପ୍ରକାର ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ପଞ୍ଚବିଶତି ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ଈଶ୍ୱର—ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଯାହା ଚିତ୍, ପ୍ରକୃତି ଓ ଈଶ୍ୱରର ସାର। ଦେବତାମାନେ, ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱରୁ ଏକ ଶକ୍ତିକୁ ଗୁଣରହିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ନିଜ ଲୀଳାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେହ ତିଆରି କରନ୍ତି ଓ ପୁନି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜେ ଲୟ କରନ୍ତି। ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଅଭିଲାଷାର ଦାତା—ଏହି ଉପନିଷଦର ଉଚ୍ଚାରଣ। ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ମହେଶ୍ୱର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଗୀତିତ। କେହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପରମ ମନେ କରନ୍ତି, କେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ମାତ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ। ଶିବ ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାହାର ଫଳ ଦାନ କରନ୍ତି। ଯିଏ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେହି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଗିରିଶଙ୍କୁ ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଉନ୍ନତି ଚାହେ, ସେ ଗୁଣସହିତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବେଦ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କମଳାସନରେ ବିରାଜମାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ। ଅତିତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ତିନିବେଳେ ବିରାଜିତ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ। ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କରି, ଦିବ୍ୟ ପଦ ମିଳେ। ଏହା ପରେ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ, ଯୋଗକୁ ବୀଜ ସହିତ ଓ ବୀଜ ଛଡ଼ା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।