ଏକ ସମୟରେ ଆକାଶରେ କିଛି ମେଘ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଣ୍ଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ମେଘମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଭୟାନକ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲେ। ସେମାନେ ସଉତ୍ତିକ ଭାବରେ ସପ୍ତସ୍ତରରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି, ଅନ୍ଧକାର-ଅଗ୍ନିକୁ ନିର୍ବାପିତ କରିଦେଲେ। ଏହି ମେଘମାନେ ତୀବ୍ର, ଅଶୁଭ ଓ ସବୁକିଛି ଭସ୍ମ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ନାଶ କରିଦେଲେ। କାରଣ, ଜଳ ଅଗ୍ନିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲା। ତାପରେ, ଏହି ମେଘମାନେ ବିଶାଳ ଜଳଧାରା ନେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବୁଡ଼ିଦେଲେ। ସେଠାରୁ ଜଳର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହ ବହି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର କୂଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପୁଣି ଏହି ଜଳ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ବିଗଳିଗଲେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଲୀନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଜାପତି ଭଗବାନ ଯୋଗନିଦ୍ରା ଧାରଣ କରି ଶୟନ କଲେ। ଏହାକୁ ବରାହ ଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାର ବିସ୍ତୃତି ପୂର୍ବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଋଷିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଏହି କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ତାମସିକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଏହା ହରଙ୍କ ବିଷୟରେ, ରାଜସିକରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱିକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମୋର ନିଜସ୍ୱ ଅବତାର ଅଛି। ଯେଉଁମାନେ ଗିରିଶ (ଶିବ) ଓ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ପରମ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପୃଥିବୀ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହେଲେ, ମୁଁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଜନସ୍ଥଳ ଲୋକରେ ବସୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଦେଖନ୍ତି। ମୁଁ ସହସ୍ରପଦ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ସହସ୍ରକିରଣ ଓ ସହସ୍ରନୟନ ଧାରଣ କରେ। ମୁଁ ହୋମର କୁଡ଼ି, ଚମଚ, ସୋମ ଓ ଘୃତ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛି। ମୁଁ ବେଦ, ଜ୍ଞେୟବସ୍ତୁ, ନାଥ, ରକ୍ଷକ, ଗୋପତି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖ ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ। ମୁଁ ହଂସ, ପ୍ରାଣ, ପରେ କପିଳ, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ଓ ସନାତନ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି। ମୁଁ ମାତା, ପିତା, ମହାଦେବ—ମୋ ଠାରୁ ଅଲଗା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୋଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରକୃତି ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଶୁଣ। ସମୟ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତକୁ ଭସ୍ମ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦୁନିଆକୁ ଶେଷ କରିଦେଉଛି। ଏହି ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସବୁକିଛିକୁ ଜଳାଇଦେଉଛି। ଏହି ଅଗ୍ନି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ବିନାଶ ଆଣେ। ସପ୍ତସପ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜଳାଇଦେଉଛି। ଏହି ସବୁକିଛି ଭସ୍ମ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ। ଏକ ମାତ୍ର ବେଦ ତତ୍ତ୍ୱ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଆକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦିଏ। ସହସ୍ରହସ୍ତ, ସହସ୍ରପଦ, ସହସ୍ରକିରଣ ଓ ବଳଶାଳୀ ଭାବରେ ସେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ବାଘଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଯୋଗେଶ୍ୱର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ ଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ଜ୍ୟୋତିସ୍ୱରୂପୀ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଗୁଣ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଲୀନ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ତାହାର ଗୁଣ ସହିତ ବାୟୁରେ ଲୀନ ହୋଇ ନିର୍ବାପିତ ହୁଏ। ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଗୁଣ ସହିତ ଲୀନ ହୁଏ। ଦେବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିକାରିକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର ଦିବ୍ୟ ଗୁପ୍ତତା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।