ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେନାହାନ୍ତି। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରି, ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଖେଳିବେ ଓ ଆନନ୍ଦ ଉଠିବେ। ଯଦି କେହି ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଗଣପତି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ସ୍ନାନର ଫଳ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ବଢିକି ମିଳେ। ବୃଷଭ-ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢି ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହଂସ-ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଯିବେ। ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରେ। ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେଠାରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ନାମରେ ସିଦ୍ଧ ରୂପେ ଜଣାଯାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ତିନି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ, ରାଜା, ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ସାତ ଜନ୍ମର ଅର୍ଜିତ ପାପ ଛାଡ଼ି ସେ ଶିବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏଠିର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ନର୍ମଦା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ମହାଦେବଙ୍କର ପ୍ରିୟ। ଏଠାରେ ଏକ ଶତ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ର ଫଳ ମିଳେ, କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ; ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏହିପରି ସ୍ୱୟଂ ପରମେଶ୍ୱର କହିଛନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ଜାଣ, ଏହି ନଦୀ ପବିତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ଏହି ନଦୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଏ, ଏବଂ ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଏହା ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଏକ ତୀର୍ଥ। ପୁରାତନ ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ମନ୍ଦଳୀ ଏକଥିରେ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଅବିନାଶୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'କେମିତି ଆମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା? ଆମକୁ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ବାସ କରିବ, ତାହା କହିବି। ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ଚକ୍ରର କୂଳ ଖଣ୍ଡିଯିବ, ସେଠି ହେଉଛି ସେଇ ଭୂମି।' ସେଠିକୁ 'ନୈମିଷ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୈମିଷ ହେଉଛି ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିବାସ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ସେଠି ତପସ୍ୟା କରି ଅତି ଉତ୍ତମ ବର ପାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ସେଠି ତପସ୍ୟା କଲେ ସତ୍ଜନ୍ମର ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏଠାରେ ବାୟୁ ମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ କଥା କହିଥିଲେ। ଏବେ ମଧ୍ୟ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରମଥ ଗଣମାନେ ସହିତ ଏଠି ଆନନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି। ଏଠାରୁ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି। ସେଠି ମହାନୟକ ନନ୍ଦୀ ସଦା ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜ ସମାନତା ଓ ମୃତ୍ୟୁଜୟତା ଦାନ କରିଥିଲେ। ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶାରେ ସେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ତେବେ ଶର୍ବ, ସୋମ ଗଣମାନେ ସହିତ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦାତା।' ନନ୍ଦୀ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମହୀନ, ଅମର ଏବଂ ତୁମ ସମାନ ପୁତ୍ର ଦିଅ।' ଏହିପରି ମହାର୍ଷି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ହର ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।