ଏକ ସମୟରେ, ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଦୌତ୍ୟ କରି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "କଣ ସେବନୀୟ, କଣ ଅସେବନୀୟ? ଆମେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଆଦିକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସାଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଯୋଗ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ନିଜରେ ଶୁଠି ମୁକ୍ତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ସାଂଖ୍ୟକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିର୍ଥକ କ୍ଲେଶ ଭୋଗିଥିଲେ। ମୁଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି ମୋହର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଜଣାଇବା ପାଇଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନ କଠିନ ପ୍ରୟାସରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଦେଖିବା ଉଚିତ। ସାଂଖ୍ୟର ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ। ଏହା ନିର୍ମଳ ମୁକ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ଏଠି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ମହାତ୍ମାମାନେ, ତପସ୍ବୀମାନେ, ମୋତେ ବିଶ୍ବର ଈଶ୍ୱର ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। କାରଣ, ମୁଁ ଜଣାଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ ଭଗବାନ; ଏହି ଆକୃତି ମୋର ଶୁଭ ଆକୃତି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ, ଓ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମୋତେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ରାକ୍ତ ଲେପିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭୀଷଣ ସଂସାର ସାଗରକୁ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ କରିଦେଉଛି। ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଅବସ୍ତ୍ର, ପାଶୁପତ ବ୍ରତର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ବେଦର ଏସେନ୍ସ, ଅତି ଗୁପ୍ତ ଗୁପ୍ତତମ ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅଟୁଟ। ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ପାଶୁପତି, ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ ରାକ୍ତ ଲେପିତ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ସଦା ଏହିପରି ଜଣାଯାନ୍ତି। ଏହି ଯୋଗରେ ଅନେକ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୋଇ ମୋର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଁ କେବଳ ଏହି କଥା କହିଛି, ଯାହା ବେଦର ବିରୋଧରେ ନୁହଁ। ଯାହା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ସେଗୁଡିକ ବେଦ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କଥା। ମୋର ନିଜର ନିଜର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ନିତ୍ୟ ବେଦ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାଯିବା। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଶୀଘ୍ର ଉଦିତ ହେବାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବଳ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ମୁଁ ନିଜର ଉପସ୍ଥିତି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଶାନ୍ତ, ଜ୍ଞାନ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ—ସେମାନେ ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜୀବର କାରଣ କିଛି ଅଛି, ଏହି କାରଣ ହେଉଛି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ। ତାପରେ ମହାଦେବୀ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆକୃତିରେ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ ଏହାକୁ ପରମ ପ୍ରଭୁର ମୂଳ ଭାବରେ ଜଣାନ୍ତି। ଏହାପରେ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ମହା ରୁଦ୍ର, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ଜନ୍ମ ଏବଂ ବିନାଶର କାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଗଲେ। ଆକାଶରେ ‘ଵ୍ୟୋମ’ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ମାୟା ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜଣାଇ, ସେମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ପୁନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—ପୁରାତନ ଦେବଦାରୁ ବନରେ, ଯେଉଁପରି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିଲି। କିମ୍ବା ଯଦି ସେ ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୁଣାଇଥାଏ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ନର୍ମଦା ନଦୀ, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।