ଦେବଦାରୁ କାନନରେ କେହି ପତ୍ର ଓ ଶାକ ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, କେହି ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରୁଥିଲେ, ଆଉ କେହି ସୂର୍ୟର ଆଲୋକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ରହୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ଏହିଭଳି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ, ବୃଷଧ୍ୱଜୀ ଭଗବାନ ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ସତ୍ୟରେ ଜାଗୃତ କରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୟାମୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ଦେବଦାରୁ କାନନକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ହାତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତୀ ଦିପା ଓ ଲାଲ-ହଳଦିଆ ଆଖି ଥିଲା। କେବେ ସେ ରମଣୀୟ ଭାବରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, କେବେ ପୁନିପୁନି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ନିଜ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ସେଇ କାନନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଭଗବତୀ ମଧ୍ୟ ଆଗରୁ ଯେପରି ଦେବଦାରୁ କାନନକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ ରୁଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ଭବଙ୍କୁ ଅଥର୍ବଶିରା ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—“ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଅନୁଗ୍ରହଦାତା ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତେ ଯାହାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛୁଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ନିଜରେ ଅସଙ୍ଗ; ନୃତ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ଭୈରବ ରୂପୀ, ସଂଯମୀ, ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୟୀ ଓ ହରାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଲାଲ ଜିଭା ଦେଖାଉଥିବା, ନୀଳ କଣ୍ଠ ଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାଧାରୀ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର, ମେଘ ଭଳି କଳା, ଦନ୍ତଳ, ଅଗ୍ନିସ୍ଵରୂପ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେଶ୍ୱର, ମହାଦେବ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜଳ ଚିହ୍ନରେଶ୍ୱର, ମୁକୁଟଧାରୀ, ସର୍ପମାଳାଧାରୀ, କାଳର ମୃତ୍ୟୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୂଢତାରେ ଯାହା କରାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ। ଶଙ୍କର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି। ଆମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲୁ—‘ଆମେ ପୂର୍ବପରି ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।’” ତେବେ ଶଙ୍କର ନିଜର ସର୍ବୋତ୍ତମ ରୂପ ଦର୍ଶନ କରାଇଦେଲେ। ପୂର୍ବପରି ସେଉଁଠି ଥିବା ଋଷିମାନେ, ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଭୂମିକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରାସ୍, ବଶିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଭି ଦେବଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଆମେ ସଦା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? କ’ଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ, କ’ଣ କରିବା ଅଯୋଗ୍ୟ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—“ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ। ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଏକତ୍ର ହେଲେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଏକା ଅନ୍ତିମ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ସାଂଖ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କିଛି କଲେ ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ। ମୁହଁର ମୂଳ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ସ୍ରବଣ, ଚିନ୍ତନ ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଦ୍ଧ। ଏହିଏ ନିର୍ମଳ ମୋକ୍ଷ, ଏହିଏ ବ୍ରହ୍ମପଦ। ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀମାନେ ମୋତେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।