ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ କହାଯାଉଛି—ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରି ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗର ଅମୃତ ପାନ କରି, ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି—ଏହି ସ୍ଥାନଟି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଧାମ। ବେଦ ଋଷିମାନେ ଅଜନ୍ମା, ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକୃତିକୁ ଗୀତି କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅଜନ୍ମାଙ୍କର ନାଭିରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଦୀଘଳ ବୀଜ ବିତରଣ କରିଥାନ୍ତି। ସେହି ବୀଜ ହେଉଛି ଏହି ବିଶ୍ୱର ମହାପୁରୁଷ, ଜଳର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ନାୟକ ହରା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିକାର କରନ୍ତି। ଯୋଗଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଥମେ ବେଦ ଦାନ କରିଥିଲେ—ଏହି କଥା ମୁଁ ଘୋଷଣା କରୁଛି। ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଦ୍ୱାରା, ଭବଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଜାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଓ ଅମୃତ ଓ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଆପଣ ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ଦୟାକରି କଥା କହନ୍ତୁ!” ସେମାନେ ପରମ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ତାହାର ଚିହ୍ନକୁ ଅନୁକରଣ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବେଦ ଆଚାର ଅନୁସରଣ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ। ସମସ୍ତେ ହାତ ଯୋଡି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅଧର୍ମ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ପୁନି ଦେବଦାରୁବନକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିଲେ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ନିର୍ଜନ ନଦୀତଟରେ, କେହି ଖୋଲା ଆକାଶରେ ତାଲ ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ। କେହି ପତ୍ର ଓ ଶାକ ଖାଇ, କେହି ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଜୀବନ ନେଇଲେ। ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ବୋଧନ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ। ପରମ କୃପାମୟ ଭଗବାନ୍ ଦେବଦାରୁବନକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ହାତରେ ଜ୍ୱାଳାମୟ ଦୀପ ଓ ରକ୍ତ-ପିତା ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା। କେବେ ସେ ରମଣୀୟ ଭାବେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, କେବେ ପୁନି ପୁନି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଭଗବାନ୍ ନିଜ ମାୟାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେବଦାରୁବନକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତେ ମାଥା ଯାଁହିଁକୁ ଛୁଇଁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ, ରୁଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ସହିତ, ଭବଙ୍କୁ ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ। ସେମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—“ତିନି ଚକ୍ଷୁଧାରୀ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରୀ, ଦାତା ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯାହାଙ୍କ ଦେହକୁ ସମସ୍ତ ଅନୁସରଣ କରେ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅଲିପ୍ତ—ସେଉଁଠି ନମସ୍କାର। ନୃତ୍ୟପ୍ରିୟ, ଭୈରବ ରୂପଧାରୀ, ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ, ତପସ୍ବୀ ଓ ହରାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ଜିଭା ଚାଟେ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାଧାରୀ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାଥ, ଘନମେଘ ଭାସ୍କର, ଦନ୍ତଧାରୀ, ଅଗ୍ନିବୀଜ, ବିଶ୍ୱନାଥ, ମହାଦେବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜଳ ଚିହ୍ନଧାରୀ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏଭଳି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଗଣ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।