ଏକ ସମୟର କଥା, ଧର୍ମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂତିକରଣ ନିମିତ୍ତେ ନିଜ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ତିନିଟି କୃଚ୍ଛ୍ର ଏବଂ ତିନିଟି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପାଳନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଉନ୍ନତି କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ଯଦି କେହି ରାତି ସମୟରେ ମନକୁ ନିୟଂତ୍ରଣ କରି ଉପବାସ କରିଥିଲେ, ଏହା ଏକ ରାତିର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବରେ ଗଣନା ହେଉଥିଲା। ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏଠି ଆଠ ହଜାର ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ସ୍ନାନ କରିଲେ ସତ୍କ୍ଷଣେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶରୀର କ୍ଳାନ୍ତ ହେଇଥିଲେ ସଂୟମ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥିଲା। ଯଦି କେହି ସମାପନ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ସେ ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କରିଥିଲେ। ଜାତିଚ୍ୟୁତ ବ୍ୟକ୍ତି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗଉ ଦାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିବ୍ର କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କିମ୍ବା ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହେଇ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୈନିକ ଶାକଳ ହୋମ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି ଏବଂ ସ୍ନାନ କରି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା। ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନଥିଲା। ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ କିମ୍ବା ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ ହେଉଥିଲା। ଅସାବଧାନତାରୁ ଯଦି କେହି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିନଥିଲେ, ସେ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ଆଠ ହଜାର ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ଠିକ୍ ଭାବରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା। ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟରୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା। ଅପବିତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ ହେଉଥିଲା। ଅସାବଧାନତାରୁ ଯଦି ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆସିଥିଲା, ସେ ପରେ ଜଳ ପିଇ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧି ନିମିତ୍ତେ ଜଳ ପିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏହି କଥା ପିତାମହ ଦେବତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ଶୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପରେ ସ୍ନାନ, ଉପବାସ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ଯଦି କେହି ସ୍ପର୍ଶ ହୋଇ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଶ କରିନଥିଲେ, ସେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ। ପିଆଜ, ରସୁଣ କିମ୍ବା ଘୀ ଖାଇଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ। ନାଭିଉପରେ କୌଣସି କାମୁଡ଼ି ଲାଗିଲେ, ଏହି ନିୟମକୁ ଦୁଇଗୁଣା କରି ପାଳନ କରିଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜ ଯଦି କୁକୁର କାମୁଡ଼ି ଲାଗିଥିଲେ, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲେ। ଅସୁସ୍ଥ ନୁହଁ ଏବଂ ଧନବାନ ଥିଲେ, ଅର୍ଧ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲେ। ଯଦି କେହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ରଜସ୍ତ୍ରାବ କାଳରେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଅର୍ଧ କୃଚ୍ଛ୍ର କରିଥିଲେ। ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏବଂ ଗଉକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲେ। ବ୍ରତୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଆଠ ହଜାର ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତିନି ଦିନ ଉପବାସ କରିଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରତୀ ବ୍ୟକ୍ତି ନଦୀରେ ଜପ କରି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ସମୟରେ ଯବ ଖାଦ୍ୟ ନେଇଥିଲେ, ଯଦି ଏହା ଅସତ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ। କୁକୁର ଭକ୍ଷକ ଛାୟା ଉପରେ ଚଢ଼ି ସ୍ନାନ କରି ପରେ ଘୃତ ଦାନ କରିଥିଲେ। ମାନବ ହାଡ଼ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହେଉଥିଲେ। ଗଉ ହତ୍ୟାକାରୀ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହରେ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଦିନ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ଉପବାସ କରି ପରେ ଅନୁତାପ କରିଥିଲେ। ବିବାଦରେ ଜିତିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅନୁତାପ କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ହେବା ପରେ କୃଚ୍ଛ୍ର ଏବଂ ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ପାପ ଦୂର କରିବାକୁ ଏକ ରାତି କିମ୍ବା ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିଥିଲେ। ନିଜ ଜିହ୍ୱା ଦାଗା ଦେଇ ଏବଂ ସୁନା ଦାନ କରିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗ କାଟିଦେବା କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଲିଙ୍ଗ କାଟିଦେବା ପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଧର୍ମ ନିୟମ ଏବଂ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି କଥା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ।