ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ କୌର୍ମ ପୁରାଣର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟରେ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇବା ପ୍ରକାର ନିୟମମାନେ ବିସ୍ତୃତଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଯଦି କେହି ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଖାଇଥାଏ, ସେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ନାମକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏପରେ, ଏହି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତିନି ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିବାକୁ ମିଳେ। ଏହା ସହିତ, ଯଦି କେହି ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ଯାବକ ଖାଇଥାଏ, ସେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ ଜୀବିତ ବଛା ଥିବା ଗାଈର ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ଯାବକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କଲେ ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିତିବା ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଭୋଜନ କରି ପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଗୃହବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଶୁଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜାଣିସୁଣି ଏହି ଅପରାଧ କରାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃଚ୍ଛ୍ର ଏବଂ ପୁନଃ ସଂସ୍କାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି କେହି ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ସେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଶୁଦ୍ଧି ଲଭେ। ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଏକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଯଦି କେହି ମଳ କିମ୍ବା ମୁତ୍ର ସେବନ କରିଥାଏ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଦ୍ୱିଜ ଜାତିମାନେ ପୁନଃ ସଂସ୍କାର କରିବା ଚାହିଁଦିଆଯାଇଛି। ଯଦି କେହି ଭାସ, ମଣ୍ଡୂକ, କୁରରା କିମ୍ବା ବିଷ୍କିରା ଖାଏ, ସେ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଜାତି ଶୂଦ୍ର ଛାଡ଼ିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଗାଈର ମୁତ୍ରରେ ଭିଜାଯାଇଥିବା ଯବ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଶେଷ ଦ୍ରବ୍ୟ ପିଏ, ସେଠାରେ ଅନ୍ତଃକାମନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ସନ୍ତାପନ ବ୍ରତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ସନ୍ତାପନ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ରାତି ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିତିବା କଥା କହାଯାଇଛି। ଯଦି କେହି ଜାଣିସୁଣି ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାମ କରେ, ସେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଅବଧାନ ନ ଥିଲେ ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଜାଣିସୁଣି କରିଲେ ଦୁଃଖ ସହିତ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ପଦ୍ମଜ ଭଗବାନ କହିଛନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟ ସେବନ ପରେ ଉପବାସ କିମ୍ବା କୃଚ୍ଛ୍ରପଦ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଅଜାଣି ଭାବରେ ଖାଇଲେ ଏବଂ ଜାଣିସୁଣି ଅପରାଧ କଲେ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯଦି ଗୁରୁତର ମାନ୍ତ୍ରିକ କ୍ରିୟା ନଥାଏ, ତେବେ ତିନି କୃଚ୍ଛ୍ର କରିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିବ। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଗାଈର ମୁତ୍ରରେ ଭିଜାଯାଇଥିବା ଯବ ଖାଏ, ସେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। କେଶ କାଟିବା କିମ୍ବା ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ପରେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତିରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ତିନି ଦିନ ପରେ ଛଅ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି ପାପ ଦୂର କରିବାକୁ କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ସନ୍ତାପନ କୃଚ୍ଛ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ତିନି କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ତିନି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ବୃଦ୍ଧି କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି କେହି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ ସହିତ ରାତିରେ ଉପବାସ କରେ, ତେବେ ଏହା ଏକ ରାତିର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଆଠ ହଜାରଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କଲେ ତୁରନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଶରୀର କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସଂୟମ ରଖିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ସମାପନ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏକ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଅନ୍ତ୍ୟଜୀ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଏବଂ ଗାଈ ଦାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଶୁଦ୍ଧି ଲଭିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଅପରାଧରେ ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ନଗ୍ନ ଭାବେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଶାକଳ ହୋମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ନିୟମିତ ଭୋଜନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେଉଁଠି ଏହା ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧିକର ମାନାଯାଏ। ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ରତ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଏବଂ ନିୟମ ମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ମାନବ ନିଜ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପୁନଃ ଧର୍ମମୟ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ।