ପୁରାତନ କାଳରେ ଧର୍ମର ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକାରର ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ଉପବାସ ବା ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ, ସେହିପରି ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧି ମଧ୍ୟ କରିବାକୁ ହୁଏ। ଯଦି କେହି ଚକ୍ରବାକ କିମ୍ବା ପ୍ଲବ ପକ୍ଷୀ ଖାଇଥାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ବାରୋ ଦିନ ଉପବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହିପରି ଉଲ୍ଳୁ ବା ଜାଲରେ ଧରାଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର। କଟାହାର ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଉପବାସ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ମାସ ଧରି ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଇ ରହିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଲାଲ ପାଦ ଥିବା ପକ୍ଷୀ ଖାଇଲେ, ସାତ ଦିନ ଏହି ବ୍ରତ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ପକ୍ଷୀ ଏକ ମାସ ଧରି ଖାଇଲେ, ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଲେ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ଶଂଖ ବା କଚ୍ଛପ ଖାଇଲେ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ନାଳିକା ବା ତଣ୍ଡୁଳିୟା ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। କକ୍କୁଭ ଡିମ୍ବ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ ହୁଏ। ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଖାଇଲେ, ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ତିନି ରାତି ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ ହୁଏ। ଏକ ମାସ ଧରି ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। ଯଦି ଜୀବିତ ବଛଡ଼ା ଥିବା ଗାଈର ଦୁଧ ପିଇବେ, ତେବେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଇଲେ, ସାତ ରାତିରେ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ ହୁଏ। ଏକ ଶାନ୍ତ, ସଂଯମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରି ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜାଣିଶୁଣି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତେବେ ବର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଓ ପୁନଃ ପବିତ୍ରତା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଯିବ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ବିଶେଷ ନିୟମ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଏକ ଦିନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ମୂତ୍ର ବା ମଳ ଖାଇଦେଇଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବେ। ଏହି ତିନି ଦ୍ୱିଜ ବର୍ଗ ପୁନଃ ପବିତ୍ରତା ନିମିତ୍ତେ ପୁନଃସଂସ୍କାର ନେବେ। ଭାସ, ମଣ୍ଡୁକ, କୁରର, ବା ବିଷ୍କିର ପକ୍ଷୀ ଖାଇଲେ, କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଜନ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇଥାଏ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବେ। ଯିଏ ଗାଈର ମୁତ୍ରରେ ଭିଜା ଯବ ଖାଏ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପାନ କରେ, ସେ ଆସକ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ସନ୍ତାପନ ବ୍ରତ ପାପ ପରିହାର କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସନ୍ତାପନ ବ୍ରତ କରି ପାପ ଦୂର କରିବେ। ତିନି ରାତିରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନରେ ମଧ୍ୟ। ଯଦି କେହି ଜାଣିଶୁଣି କିନ୍ତୁ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କରେ, ସେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରିବେ। ଯଦି ଅବଧାନ ନ ରଖି ଖାଇଯାଏ, ତେବେ ତିନି ରାତିରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଜାଣିଶୁଣି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଲେ, ପ୍ରଭୁ ପଦ୍ମଜ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି। ଖାଇବା ପରେ ଉପବାସ କିମ୍ବା କୃଚ୍ଛ୍ରପଦ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଅଜାଣିରେ ଖାଇଲେ ଓ ଜାଣିଶୁଣି ଅପରାଧ କଲେ, ଏହିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ଗମ୍ଭୀର ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ବିନା, ତିନିଟି କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ଲାଭ ହୁଏ। ଯିଏ ଗାଈର ମୁତ୍ରରେ ଭିଜା ଯବ ଖାଏ, ସେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କରି ପବିତ୍ର ହୁଏ। କେଶ କଟିବା କିମ୍ବା ଯୌନ ସଂଯୋଗ ପରେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତିରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। ତିନି ରାତିରେ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ ହୁଏ, ପୁନଃ ତିନି ରାତି ପରେ ଛଅ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ମିଳିପାରେ। ଏହି ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସନ୍ତାପନ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଧର୍ମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଆତ୍ମାର ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧିଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।