ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି—ଯଦି କେହି ଜାଣିଶୁଣି ଏହି ପାପକାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ କରେ, ତେବେ ସେଥିପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ଯଦି କୌଣସି ପୋଖରୀ, କୁଆଁ କିମ୍ବା ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଳସ୍ରୋତ ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଏ, ତାହା ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦୂଷିତି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ସାଂତପନ କିମ୍ବା କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରିଲେ ଆତ୍ମାର ପବିତ୍ରତା ହୁଏ। ଯଦି ଏହି ଦୂଷିତ ବସ୍ତୁ ନିଜ ଘର କିମ୍ବା ନିଜ ଜନଙ୍କ ଠାରୁ ଆସିଥାଏ, ତେବେ ଅର୍ଧ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରିଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। ଫୁଲ, ମୂଳ ଏବଂ ଫଳ ଦୂଷିତ ହେଲେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। କପଡ଼ା, ଚର୍ମ କିମ୍ବା ମାଂସ ପାଳିଥିଲେ, ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଲୋହା, କଂସା, ପାଥର ଦୂଷିତ ହେଲେ, ବାର ଦିନ ସାନା ମାତ୍ରାରେ ଖାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ପକ୍ଷୀ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଔଷଧ ଗଛ ଓ ଦୋରି ଦୂଷିତ ହେଲେ, ତିନି ଦିନ ଦୁଧ ମାତ୍ର ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ବନ୍ଦର କିମ୍ବା କୁକୁଡ଼ି ଖାଇଥିଲେ, ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ଲାଗି ପ୍ରୟାସ କରିବା ଦରକାର। ବାର ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଲଉ କୁ ଘିଅର ହୋମ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ରତ ଭଳି କରିବା ଉଚିତ। ଚକ୍ରବାକ କିମ୍ବା ପ୍ଲବ ପକ୍ଷୀ ଖାଇଥିଲେ, ବାର ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଉଲୁକ କିମ୍ବା ଜାଲରେ ଧରା ପକ୍ଷୀ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। କଟାହାର ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଦରକାର। ଏକ ମାସ ଧରି ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଇଲେ, ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଲାଲ ପାଦ ଥିବା ପକ୍ଷୀ ଖାଇଲେ ସାତି ଦିନ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଏକ ମାସ ଧରି ଖାଇଲେ, ସେହି ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ଶଂଖ କିମ୍ବା କଛୁଆ ଖାଇଲେ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ନାଳିକା କିମ୍ବା ତଣ୍ଡୁଳିୟା ଖାଇଲେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। କକ୍କୁଭ ଡିମ୍ବ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ଖାଇଲେ, ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ହୁଏ। ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ତିନି ରାତିରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। ଏକ ମାସ ଧରି ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଇଲେ, ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଜୀବିତ ବଛା ଥିବା ଗାଈର ଦୁଧ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଇଲେ ସାତି ଦିନରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜାତି ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ଯଥାବିଧି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରି ପବିତ୍ର ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜାଣିଶୁଣି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଏବଂ ପୁନଃ ସଂସ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା ଲାଗି କହାଯାଇଛି। ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ନିୟମ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଏକ ଦିନ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ୱିଜାତି ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରମାଦବଶତଃ ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ମଳ ସେବନ କରିଥାଏ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଦ୍ୱିଜାତି ଶ୍ରେଣୀ ପୁନଃ ସଂସ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ଭାସ, ମଣ୍ଡୁକ, କୁରର କିମ୍ବା ବିଷ୍କିର ଖାଇଲେ, କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଦ୍ୱିଜାତି ମନୁଷ୍ୟ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଏ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁମାନେ ଗାଈର ମୁତ୍ରରେ ଭିଜା ଯବ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ପିତା ଅବଶିଷ୍ଟ ପିଇଥାଏ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତି ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ପାପ ପରିହାର ପାଇଁ ସାଂତପନ ବ୍ରତ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପ ଦୂର କରିବାକୁ ଏହି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ସାଂତପନ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ତିନି ରାତିରେ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଯଦି କେହି ଜାଣିଶୁଣି କିନ୍ତୁ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତିରେ କରେ, ସେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରିବା ଦରକାର। ଏଭଳି ନିୟମ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଳନ କଲେ ମାନବ ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆଦେଶ ପୂରଣ ହୁଏ।