ଏକ ଦିବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ଥାନ, ତାଳ ଓ ରେଣୁମାଳାରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେଠାକୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁହଁଡୁବା, ସେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ—‘ତୁମେ କିଏ, ଏଠି ଏକାକି କିପରି ଅଛ? ମୋତେ କୁହ, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।’ ତାହାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ମୋତେ ଚିହ୍ନ, ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ, ମହାଯୋଗୀଶ୍ୱର।’ ସେ କହିଲେ, ‘ପୃଥିବୀ, ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରମାଣ ଓ ଦ୍ୱୀପସମୂହ ସହିତ ସାତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଏ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାଯୋଗୀ, ତୁମେ କିଏ?—ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ତାପରେ, ସେ ଦିବ୍ୟ କମଳନୟନଙ୍କୁ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ଏ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମୋର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି; ମୁଁ ସର୍ବମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା।’ ତାପରେ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁମତି ମିଳି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳ ଦେଖି, ସେ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତାପରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଲୋକମାନେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେଖ, ମହାପୁରୁଷ।’ ପୁନି, କୁଶଧ୍ୱଜ, ଶ୍ରୀର ଭଗ୍ୟନାଥଙ୍କ ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରି ଘୁରି, ସେ ହରିଙ୍କ ସୀମା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେନି। ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ନାଭିରେ କୌଣସି ଦ୍ୱାର ନ ପାଇଲେ। ସେଉଁଠି, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା, କମଳରୁ ବାହାରି, ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ, ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ମେଘ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—‘ମୁଁ ଏକାକି ସକ୍ତିଶାଳୀ; ଆଉ କିଏ ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?’ ତାପରେ ହରି, ମୃଦୁ ଏବଂ ମିଳନସାର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—‘ମୋ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଥିବାର କାରଣ ଇର୍ଷ୍ୟା ନୁହେଁ। କାହା ଦ୍ବାରା ଦେବଦେବ, ପିତାମହଙ୍କୁ ବିପଦ ଆଣିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିପାରିବ? ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମନ୍ୱୟ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ନେଇଛି, ସେହି ପଦ୍ମୟୋନି ମୋ ପାଇଁ, ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଅତୁଳ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛନ୍ତି।’ ତାପରେ, ସେ ପଦ୍ମୟୋନି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ପୁନି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପରମ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୋରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ବ୍ରହ୍ମା। ଏକ ରୂପ, ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ: ନାରାୟଣ ଓ ପିତାମହ। ତୁମର ଏହି କଥା ବିନାଶକୁ ନେଇଯିବ। ମୁଁ ଜାଣେ, ସେହି ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷର୍ ନାଥ, ପରମ ଈଶ୍ୱର କିଏ। ତୁମେ ସେହି ଆଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ ବ୍ରହ୍ମାରେ ଶରଣ ନିଅ। ତୁମେ ନିଜ ପରମ, ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣ ନାହାଁ। ଏହି ବିଶ୍ୱର କୌଣସି ଅନ୍ୟ ପରମ ନାଥ ଆମ ଦୁଇଁ ଛଡ଼ି ନାହିଁ।’ ଏହି କ୍ରୋଧଜନିତ କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—‘ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମପାଖରେ ଭିନ୍ନ କିଛି କହୁନାହିଁ। ସମସ୍ତ ମାୟାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପର କାରଣ ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେହି ପରମ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ନିଜକୁ ମହାନ୍ ନାଥ ଭାବି,’ ଏହି ସମୟରେ, ହର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କୃପା କରି, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।