ଧୃତିଙ୍କୁଠାରୁ ନିୟମ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତୁଷ୍ଟିଙ୍କୁଠାରୁ ସନ୍ତୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ରିୟାଙ୍କୁଠାରୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ସମୟ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ଲଜ୍ଜାଙ୍କୁଠାରୁ ଵିନୟ ଓ ଵପୁଙ୍କୁଠାରୁ ଵ୍ୟବସାୟକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କୀର୍ତ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ ଯଶସ୍ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ଧର୍ମଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଟୁଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମଙ୍କର ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏହାପରେ ନିକୃତି ଓ ଅନୃତଙ୍କୁଠାରୁ ଭୟ ଓ ନରକ ଜନ୍ମିଲେ। ଭୟଙ୍କୁଠାରୁ ମାୟା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ଜନ୍ମିଲେ। ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁଠାରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର କୌଣସି ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ପୁଅ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସବୁ ନିର୍ମଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ। ଏହିପରି ଛୋଟ ଭାବେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ବିବରଣୀ ଦେଲି। ଏହିପରେ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ବରଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ଆମ ସନ୍ଦେହ ଅବଶ୍ୟ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ କିପରି ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲା? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ, ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର କମଳରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି—ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା—ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ମହାସାଗର ଭାବେ ରହିଥିଲା; ସେଠାରେ କୌଣସି ଦେବତା କିମ୍ବା ଋଷି ଥିଲେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଶେଷ ନାଗକୁ ଶଯ୍ୟା କରି, ପରମପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ଥିଲେ। ସେ ହଜାର ହସ୍ତ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ମହାମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ଯୋଗମୟ ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିଠାରୁ ଏକ ପବିତ୍ର କମଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକର ସାର୍। ସେହି କମଳ ଦିବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ ରେଣୁ ଓ ପୁଷ୍ପମାଞ୍ଜରୀରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇ, ସେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଏଠି ଏକାକି ଅଛ? ମୋତେ କୁହ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ମେଘ ଘନ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋତେ ତୁମେ ପରମପୁରୁଷ, ମହାଯୋଗେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣ। ପୃଥିବୀ ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ ଓ ଦ୍ୱୀପମାନେ ସପ୍ତ ସାଗର ଦ୍ୱାରା ବେରିଥିବା ଅଛି।” ଏହି ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି ପଚାରିଲେ—“ହେ ମହାଯୋଗୀ, ତୁମେ କିଏ?” ତା’ପରେ ସେ ଦେବତା, ଅତି କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୃଦୁ ହସି ଓ କୋମଳ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ; ମୁଁ ହେଉଛି ସର୍ବମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା।” ଏହାପରେ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତା’ପରେ ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେଖ।” କୁଶଧ୍ୱଜ ପୁନି ଶ୍ରୀମନ୍ତଙ୍କ ଗଭରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଅଭ୍ୟନ୍ତରେ ଘୁରି ଘୁରି, ସେ ହରିଙ୍କ ଶେଷ ନ ପାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ନାଭିରେ କୌଣସି ଦ୍ୱାର ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଭାବେ କମଳରୁ ନିଜ ଆକୃତି ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଶ୍ରୀମତ୍, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ, ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବେ ମେଘ ଘନ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ପରମପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।