ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଳୟ ପରେ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେହି ସମୟରେ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ଆଉଥରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଜୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ୟ କରିବାକୁ ଅନ୍ତଃକରଣ ଉପଜାଇଲେ। ସେ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ରଜୋ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣକୁ ଆବରଣ କଲେ, ତାପରେ ତମୋ ଗୁଣକୁ ଦମନ କରି, ଏକ ଯୁଗଳ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗକୁ ଦ୍ୱିଭାଗ କରି, ଏକପାଖ ରୁ ଏକ ପୁରୁଷ—ବିରାଜ ଓ ଏକ ନାରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ନାରୀ ତାଙ୍କ ମହାନତାରେ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତଳ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବ୍ୟାପିତ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ଥିର ହେଲେ। ଏହି ବିରାଜ ରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେ ଦେବୀ ଯିଏ ସତରୂପା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଗଭୀର ଏବଂ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ବିରାଜଙ୍କୁ ସହାୟତା କରି ସତରୂପା ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମନୁ ତାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରସୂତିକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ପୋଷିତ ହେଲା। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ତରେ ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ 'ୟାମା' ବୋଲି ଡାକିଲେ। ତାପରେ, ସେ ଅନେକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି: ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି, କୀର୍ତି, ତ୍ରୟୋଦଶୀ। ଏହା ସହିତ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଏଗାରୋଟି ନୟନାନ୍ଦନୀ କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସଂତତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଓ କ୍ରତୁ—ଏହି ତିନି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ ଖ୍ୟାତି ଆଦି କନ୍ୟାମାନେ କୁ ବିବାହ କଲେ। ଧୃତିରୁ ନିୟମ ଓ ତୁଷ୍ଟିରୁ ସଂତୋଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କ୍ରିୟାରୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ସମୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଲଜ୍ଜାରୁ ଭିନୟ ଓ ଭପୁରୁ ଭ୍ୟବସାୟକ ଜନ୍ମିଲେ। କୀର୍ତ୍ତିରୁ ଯଶସ୍ ଓ ଏହିପରି ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହିପରି, ନିକୃତି ଓ ଅନୃତ ରୁ ଭୟ ଓ ନରକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭୟରୁ ମାୟା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମୃତ୍ୟୁରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଦୁଃଖ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର କେବଳ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସନ୍ତାନ ଓ ପତ୍ନୀ ବିହୀନ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଅଟୁଟ ତପସ୍ବୀ। ଏହିପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବିବର୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ଏହା ପରେ, ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତ ଭଲ ଫଳ ଦେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ସନ୍ଦେହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଆମର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମରୁ ପୃଥିବୀ କିପରି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରୀ ହେଲେ? ସେହି ପ୍ରଜାପତି, ଯିଏ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମିଲେ, ସେ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ଓ କମଳରୁ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ତେବେ, ସମସ୍ତ ଏକ ମହାସାଗରରେ ବିଲୀନ ଥିଲା, କୌଣସି ଦେବତା କିମ୍ବା ଋଷି ଥିଲେ ନାହିଁ। ଶେଷ ନାଗକୁ ଶୟ୍ୟା କରି, ସେଇ ପରମପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ସେ ହଜାର ହସ୍ତ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞତାର ଧାରଣା କରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତନର ବିଷୟ ଥିଲେ। ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯୋଗର ସ୍ଵରୂପ ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ। ସେଠାରୁ ତାଙ୍କ ନାଭିରୁ ଏକ ପବିତ୍ର କମଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକର ସାର ଅଟୁଟ ରହିଲା।