ଏକ ସମୟର କଥା, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ମହାର୍ଷିମାନେ ଶୃତି ଓ ନୀତିର ଅନୁସାରେ ଶୌଚ ଓ ଅଶୌଚ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଇପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୌଚ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମାଆକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଶୌଚ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଅବଧି କେବେ କେବେ ଗୋଟିଏ, ଦୁଇଟି, କିମ୍ବା ତିନିଟି ଗୁଣ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ଚାରି, ତିନି, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଦିନ ହୋଇପାରେ—ଯଥାଯଥ ଅନୁସାରେ । ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ, ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଏହାର ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅଶୌଚ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ । ଉପନୟନ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଅଶୌଚ ତିନି ରାତି ରହିଥାଏ; ଉପନୟନ ପରେ ଏହା ଦଶ ଦିନ ରହିଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ବିହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ରାତିରେ ଶୌଚ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ଦନ୍ତ ଉଦୟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟେ କେହି ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ବିହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ରାତି ଅଶୌଚ ରହିଥାଏ । ଉପନୟନ ପରେ ଏକାଇ ପରିବାରରେ ଅଶୌଚ ତିନି ରାତି ରହିଥାଏ ବୋଲି ଘୋଷିତ । ମାଆଙ୍କ ଅଶୌଚ ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ବାପାଙ୍କୁ ଛୁଇଁବା ଯୋଗ୍ୟ । ଦଶ ଦିନ ପରେ, ଯଦି ଭାଇ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ବିହୀନ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଅଶୌଚ ଗୋଟିଏ ଦିନ ରହିଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ବିହୀନ, ପୋଷାକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୌଚ ରହିଥାଏ । ସମାନ ପରିବାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ବିହୀନ ଥିଲେ, ତେବେ ଗୋଟିଏ ରାତି ଅଶୌଚ ରହିଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅବଧି ଅନିୟମିତ ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ ମହିଳାମାନେ ମାସ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ଦିନ ଅନୁଯାୟୀ ଅଶୌଚ ଗଣାଯାଏ । ଏକ ଗର୍ଭପାତ କିମ୍ବା ସମାନ ହୋଇଥିଲେ, ଏକାବେଳେ ପରିଶୁଧ୍ଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଯେଉଁ ଆତ୍ମୀୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ରାତି ଅବଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଅନ୍ୟମାନେ ଏକ ଦିନରେ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେତେକ ମାମଲାରେ ତିନି ରାତି ଅବଧି ରହିଥାଏ । ଯଦି ଅଶୌଚ ପାପୀ ମୃତ୍ୟୁରୁ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦୂର ହୁଏ । ଏପରି ଅଶୌଚ ପୂର୍ବ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ଏକ ମଣିଷ ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଅବଧି ଅଶୌଚ ରହିଥାଏ । ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଚାହିଁଲେ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ ଅଛି । ସେଥିପାଇଁ ସମୟ କିମ୍ବା ପରିସ୍ଥିତି ଯେଉଁ ହେଉନାହିଁ, ତୁରନ୍ତ ପରିଶୁଧ୍ଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏକା ଭାଗ ଦାରୀ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ରାତି ଅବଧି ଅଶୌଚ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ପତିଙ୍କ କ୍ରିୟା ପାଇଁ । ଦୁଇ ବର୍ଷ ତଳେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲେ ତୁରନ୍ତ ପରିଶୁଧ୍ଧି ଘୋଷିତ । ଦାନ ଦିନରୁ ତିନି ରାତି ଅବଧି ଅଛି; ତାଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ଦଶ ଦିନ ଅବଧି ଅଛି । ଏହି ନିୟମ ସମାନ ଜଳ ଭୋଗୀ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଅଶୌଚ ଦୁଇଥିରେ ଲାଗୁ ହୁଏ । ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ରାତି ଅବଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଝିଅ ଦିଆଯିବା କିମ୍ବା ଘରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲେ, ବାପାଙ୍କ ଅଶୌଚ ତିନି ରାତି ରହିଥାଏ । ଗୁରୁ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତିନି ରାତି ଅବଧି ଅଛି । ଉପାଧ୍ୟାୟ ଓ ଗ୍ରାମର ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଅବଧି ଅଛି । ଅପ୍ରଧାନ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦିନ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ରାତି ଅବଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏକା ଗୋତ୍ରର ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲେ ତୁରନ୍ତ ପରିଶୁଧ୍ଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ବୈଶ୍ୟମାନେ ପନ୍ଦର ଦିନରେ ପରିଶୁଧ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଏକ ମାସରେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଶ ଦିନ ପରେ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି । ସମସ୍ତେ ନିଜେ ଅଶୌଚ ଅବଧି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପାଳନ କରି ପରିଶୁଧ୍ଧି ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ୍ । ନିଜ ଜାତି ଓ ଗୋତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଶୌଚ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବୈଶ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଶୌଚ ଲାଗିଥାଏ । ଶୂଦ୍ର, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଶୌଚ ଭାବିଥାନ୍ତି । କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଅଶୌଚ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଘୋଷିତ । ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି, ଦଶ ରାତିରେ ପରିଶୁଧ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ । ଏଭଳି ନୀତି ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଶୌଚ ଓ ଅଶୌଚ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଯାହା ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ଓ ପବିତ୍ର ଜୀବନ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ।