ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବୈରୂପ ଓ ଅତିରାତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ମୁଖରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଓ ସୈରାଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏପରି ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ—ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଅବିନାଶୀ ଓ ବିନାଶୀ, ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବଗୁଡିକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଫେରି ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କରେ ଲୟ ହେଇଯାଆନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହା ଅତି ପ୍ରିୟ ଲାଗେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଜୀବମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ବେଦର ବାଣୀରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ରାତିର ଶେଷରେ, ଅଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଜୀବମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକୁ ପ୍ରତି ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ପୁନଃ ଦେଖାଯାଏ। ଏବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣକୁ ଆବୃତ କରି, ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖି, ତମସ୍ ଦମିତ ହେବା ପରେ ଏକ ଦମ୍ପତି ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜର ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କଲେ। ସେ ନିଜ ଅର୍ଧରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଏବଂ ଏକ ନାରୀ, ଯାହାକୁ ବିରାଜ୍ କୁହାଯାଏ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ନାରୀ, ନିଜର ମହାତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦିବି ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି କଲେ ଏବଂ ସ୍ଥିର ହେଲେ। ବିରାଜ୍ ପୁରୁଷରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁତ୍ର ଅପ୍ରକାଶ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଦେବୀ, ଯାହାକୁ ଶତରୂପା କୁହାଯାଏ, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ବିରାଜ୍ ଠାରୁ ଶତରୂପା ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମନୁ ନିଜର କନ୍ୟା ପ୍ରସୂତିକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଉପଜୀବିତ ହେଲା। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଯୁଗରେ ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ "ୟାମା" ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଅନେକ କନ୍ୟାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କ ନାମଗୁଡିକୁ ଶୁଣ। ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭାପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି, କୀର୍ତି, ତ୍ରୟୋଦଶୀ—ଏବଂ ଏହି ମୁଖ୍ୟ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଏକାଦଶ ନବୀନ ଓ ଅନ୍ନଦୃଷ୍ଟି ଶୋଭିତ କନ୍ୟାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି: ସନ୍ତତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ—ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ—ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଧୃତିଠାରୁ ନିୟମ, ତୁଷ୍ଟିଠାରୁ ସନ୍ତୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। କ୍ରିୟାଠାରୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ସମୟ, ଲଜ୍ଜାଠାରୁ ବିନୟ, ଭାପୁଠାରୁ ବ୍ୟବସାୟକ, କୀର୍ତିଠାରୁ ଯଶସ୍—ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ପୁତ୍ରମାନେ। ଏପରି ଧର୍ମର ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଶୁଭ ଫଳ ଦିଏ, ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହେଲା। ନିକୃତି ଓ ଅନୃତାଠାରୁ ଭୟ ଓ ନରକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଭୟଠାରୁ ମାୟା ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧା, ଦୁଃଖ, ତୃଷ୍ଣା, କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ସଂକ୍ଷେପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଛି।