ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚିତ କଥାରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରେ ବିରାଜମାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ଜଟାଧାରୀ, ଭୟରହିତ, ତିନିଟି ଆଖି ଥିବା, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ମୁଁ ମୂଳ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଆପଣ ଅଶୁଭ ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନପାଳକଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ଗଛ, ଔଷଧି; ପକ୍ଷ, ମାସ, ଅୟନ, ବର୍ଷ, ଯୁଗ; ଏବଂ ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ଧର୍ମ, ସଂକଳ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଦେବତା ଅଙ୍ଗିରା, ହୃଦୟରୁ ଭୃଗୁ, ଏବଂ ସଂକଳ୍ପରୁ ସଂକଳ୍ପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରପିତାମହ। ତାଙ୍କର ଅପାନ ବାୟୁରୁ ଅଚଳ କ୍ରତୁ ଓ ସମାନ ବାୟୁରୁ ବଶିଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନେ ମାନବ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଧର୍ମକୁ ଚଳିତ କଲେ। ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଏଥିରେ ଲଗାଇଲେ। ତାଙ୍କର ତଳ ଅଂଶରୁ ପ୍ରଥମେ ଅସୁର ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ରାତି ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ସମୟରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଧର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ପିତୃରୂପେ ଭାବିଲେ, ତେବେ ପିତୃମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଭିଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ତାହା ତୁରନ୍ତ ଗୋଧୂଳି ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହି ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଧୂଳି ରୂପ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେହି ସମୟରେ, ଯେମାନେ ରାତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତିର ମଧ୍ୟ ରୂପକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ, ରଜୋଗୁଣରେ ଆବୃତ ମାନବ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ତେଜସ୍ୱୀ ଶକ୍ତି ପ୍ରଭାତ ଗୋଧୂଳି ଭାବେ ପରିଣତ ହେଲା। ପୁନି, ବ୍ରହ୍ମା ତମସ ଓ ରଜସ୍ରେ ପ୍ରଧାନ ଏକ ଆକୃତିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତମସ ଓ ରଜସ୍ରେ ପ୍ରବଳ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାତ୍ରିଚର ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ ଦୁଇଁଥିରେ ଲିନ। ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ କିଛି, ଓ ପେଟରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଚୁଲରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳ ଖାଉଥିବା ମହିଳାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମୁଖରୁ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ନାମକ ଯଜ୍ଞ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ମୁଖର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବୃହତ୍ ସାମନ୍ ଓ ଉକ୍ଥ, ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବୈରୂପ ଓ ଅତିରାତ୍ର, ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଓ ସବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ସେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଅକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟଶୀଳ, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ବାରମ୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ, ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଫେରିଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କରେ ଲିନ ହେଇଯାଉଥିବାରୁ, ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବେଦର ଶବ୍ଦରୁ ଗଢ଼ିଥିଲେ। ରାତିର ଶେଷରେ, ଅଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।