ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏହି ଅପରାଜିତ ମାୟାକୁ କିଏ ଅଟିପାରିବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ, ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଛି, ତାଙ୍କ କଥା କହାଯାଉଛି। ମୁଁ ନିଜ ମୁଖରୁ ଦିବ୍ୟ ସଂହିତା ଦେଇ, ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଏହି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେଖି, ଶେଷରେ ମୋରେ ଏକା ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛ। ମୋର ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରି, ତୁମେ ଶେଷରେ ମୋରେ ଲୟ ହେବ। ଭାଇବସ୍ବତ ଅନ୍ତରାଳ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ତୁମେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୋରେ ଲୟ ହେବ। ସମୟର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ମୋ ସହିତ ରହିବ। ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଯାହାକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ସେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଆକାରରେ ଲୁଚିଛି। ନିୟମ, ଉପବାସ, ଶିଳା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁ ମହାଦେବ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁ ରୂପ ବିଷ୍ଣୁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦେଇ, ହାତ ଜୋଡି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ, “ସତ୍ୟଟି କହ, ଯଥାର୍ଥ କଥା କହ।” ମହାଦେବୀ ହସି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଏକା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାୟା, ଯାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ନାରାୟଣ। ମୋ ମାଧ୍ୟମରେ, ମୁଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ; ସେ ବିଷ୍ଣୁ ପରମ ଭଗବାନ। ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନରେ ଉପାସନା କରି, ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।" ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମାତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମା, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଇପାରେ; ମୋତେ କହ, ଏହି ପରମେଶ୍ୱରୀ।” ଦେବୀ ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନାରାୟଣ ନିଜେ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବେ।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ, ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଉପାସନା କଲେ। ମହାଯୋଗୀ, ଯେଉଁ ଚମ୍ପା ଶୂନ୍ତି ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାପି ଆସିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭୂମିରେ ଗୁଡିଯାଇ, ଗରୁଡ ଧ୍ୱଜ ଧାରୀକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ— “ଓ କୃଷ୍ଣ, ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ହୃଷୀକେଶ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ନାଶର କାରଣ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆକାର, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନରେ ଲଭ୍ୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଭିନ୍ନ ଓ ଅଭିନ୍ନ ରହିତ, ଆନନ୍ଦ ଆକାର, ଅନନ୍ତ ରୂପ ଓ ନିରାକାର, ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର। ପରମେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମା, ପରମ ଆତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶିବ, ଶୁଦ୍ଧ, ପରମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଜୀବର ପିତା, ମାତା, ଏହି ପରମ ପୁରୁଷ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅନନ୍ତ, ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ। ମୁଁ ତୁମ ରୂପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନ।" ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ ଦୁଇ ହାତରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହସରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିଲେ।