ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିର ସପ୍ତମ ଧାରା ଆସିଲା, ଯାହାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ—ଏହି ସୃଷ୍ଟି ତଳମୁଖୀ ଧାରାର ଅଂଶ। ଏହା ପରେ ନବମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଯୁବା ସୃଷ୍ଟି, ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ବିକୃତ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି। ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବରୁ ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନେ ମନ ଦେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଲଗାଇ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି ଦିଗରେ ମନ ଦେଲେ ନାହିଁ। ତକ୍ଷଣାତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୋହିତ ହେଲେ। ମହାଯୋଗୀ ନାରାୟଣ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ମନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ତପସ୍ୟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ରୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଂଶୁମାନ ଅଂଶୁମାନ ଅଶ୍ରୁ ବିନ୍ଦୁ ପଡିଲା। ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ମହାଦେବ, ଯିଏ ନୀଳ ଓ ରକ୍ତିମ ବର୍ଣ୍ଣର ଅଶ୍ରୟ। ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରେ ବିରାଜିତ, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ମାଟିଆ ଜଟା, ଭୟରହିତ, ତିନି ଆଖି, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତିମ ବର୍ଣ୍ଣର ମହାଦେବଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ଜଗତ୍ପତି, ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ତୁମେ ଅଶୁଭ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କର।” ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନପାଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି—ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ, ଗଛ ଓ ଔଷଧି; ପକ୍ଷ, ମାସ, ଅୟନ, ବର୍ଷ ଓ ଯୁଗ; ଡକ୍ଷ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ଧର୍ମ ଓ ସଂକଳ୍ପ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡୁରୁ ଅଙ୍ଗିରା, ହୃଦୟରୁ ଭୃଗୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସଂକଳ୍ପରୁ ସଂକଳ୍ପ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରପିତାମହ। ତାଙ୍କର ଅପାନ ବାୟୁରୁ ଅଚଳ କ୍ରତୁ, ସମାନ ବାୟୁରୁ ବଶିଷ୍ଠ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଧର୍ମକୁ ଚଳାଇଲେ। ସେ ନିଜେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କର ନିମ୍ନାଂଗରୁ ପ୍ରଥମେ ତାମସିକ ପୁତ୍ରମାନେ, ଅସୁରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଇ ରାତି ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ରାତିରେ ଶୁଅନ୍ତି। ପରେ ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ। ତେଣୁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସେ ନିଜକୁ ପିତୃରୂପେ ଭାବିଲେ, ତାହାଠାରୁ ପିତୃମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଭେଦ କରିବା ସହ ତାହା ତୁର୍ଣ୍ଣତ ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ପାଇଁ, ପିତୃମାନେ ଯାହା ସନ୍ଧ୍ୟା ରୂପେ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେଇ ସମୟରେ ଯେମାନେ ରାତି ସହ ଏକତ୍ରିତ, ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟର ରୂପକୁ ପୂଜନ୍ତି। ତାପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ, ରଜସ୍ ରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ତେଜ, ମୁନିମାନେ, ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟା ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା। ପୁନି ସେ ତାମସିକ ଓ ରାଜସିକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ, ତାମସ ଓ ରଜସରେ ପ୍ରବଳ, ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ହେଲେ। ପରେ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରଜସ ଓ ତାମସ ଦୁଇଁରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। କେହି କେହିକୁ ମୁଁହରୁ, କେହିକୁ ତାଙ୍କର ଉଦରରୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କର କେଶରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳ ଖାଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ନାମକ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ମୁଁହରୁ ବୃହତ୍ ସାମନ୍ ଓ ଉକ୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।