ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଋଷିମାନେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ—ଯେତେବେଳେ ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତାରେ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ, ତାହାକୁ ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଚିତ୍ତ ଯଦି କେବଳ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରହେ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଯୋଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ବୋଲି ମନ୍ୟ କରାଯାଏ। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ ଯଦି ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରାଣାୟାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ, ତାହାକୁ ସମାଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଅଭ୍ୟାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଧ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାୟ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବସିବା, ପଦ୍ମାସନରେ ରହିବାକୁ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅର୍ଦ୍ଧ ଆସନ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାୟ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଦୃଢ଼ଭାବେ ବସିବା ସ୍ୱସ୍ତିକାସନକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଯୋଗୀ ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ, ଜଳରେ କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ପତ୍ରର ଆଗୁଁଚାଳି ଉପରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶବ୍ଦ, ଭୟ, ଅନେକ ଦେଉଳ କିମ୍ବା ପିଲାମାନ୍ଚି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେହ ଦୁଃଖ, ଚିନ୍ତା ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଯୋଗୀ ମୋତେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି ଯୋଗରେ ଏକତା ଆଣିବା ଉଚିତ। ଯୋଗୀ ଯେଉଁଠି ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଛନ୍ତି, ସେ ଗୁରୁ ଓ ମୋ ସହିତ ଏକତା ଆଣିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ନାକର ଟିପ୍ ପ୍ରତି ଅଲ୍ପ ଖୋଲା ଆଖିରେ ରହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିରାଜିତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମର ମୂଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ୍ତ ତଣ୍ଡକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କର୍ଣ୍ଣକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ କିରଣର ଜାଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସେହି ଆଲୋକରେ ଏକତ୍ୱରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ, ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହୋଇ, କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୃଦୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ପୁରୁଷକୁ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଶାଶ୍ୱତ, ଶୁଭ, ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାର ଭିତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଟୁଟ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧ ଆଧାରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଓଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଏହି ଜ୍ଞାନର ଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ସତ୍ୟ ରୂପରେ ବିରାଜିତ ପରମ ପ୍ରଭାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପଦେଶ ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତର ସାର, ଏହା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମରୁ ଉପରେ ରହିଛି ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର ଘୋଷଣା କରେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି। ସନ୍ତୋଷ, ସତ୍ୟବାଦିତା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା—ଏହିମାନେ ନିୟମର ମୂଳ ଅଙ୍ଗ। ଏହି ଗୁଣ ସହିତ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ମୋର ନିୟମକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଜନ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ମୋର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ୍କୁ, ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଚିତ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏକତା ଆଣି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ମୋତେ ସଦା ଉପାସନା କରିବେ, ସେ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇବେ—ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ମୁଁ ଦେଇଛି। ଯେଉଁଠି ମମତା ଓ ଅହଂକାର ରହିନାହିଁ, ମୋର ଭକ୍ତ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁଠି ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ମୋତେ ନିବେଦିତ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାର ଅଭାବ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁଠି ଗୃହ ରହିତ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଭକ୍ତ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।