ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ କୌର୍ମ ପୁରାଣର ଦିବ୍ୟ କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛନ୍ତି ମହାପ୍ରଭୁ, ସତ୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟର ଅବତାର। ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ବୀଜ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୂଳ କାରଣ, ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ଭାବେ ବିଶ୍ୱରେ ବିରାଜମାନ। ବେଦଜ୍ଞ ମହାପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ “ମହାଦେବ” ବୋଲି କହନ୍ତି। ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ମହାଦେବ, ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣ କିପରି ଅଛନ୍ତି?” ତେବେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା— ଏଠାରେ ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ମାୟା, ଯାହା ଆତ୍ମା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରକଟରୁ ପ୍ରକଟ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଏକତା ଓ ବିଭିନ୍ନତାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହା କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା ଅଛି, ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ସେଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଅପ୍ରକଟ, ନିତ୍ୟ, ଏକାକୀ ଆତ୍ମା ଆଲୋକିତ। ମୋ ସହିତ ଏକତା ହେଲେ, ମଣିଷ ଏହି ନିତ୍ୟ, ଆଦିହୀନ ଓ ଅନ୍ତହୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କେବଳ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଅବିନାଶୀ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦକୁ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ କେବେ ଭୟ ପାଉନାହାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମରେ ଏକତା ଲାଭ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହୁଏ। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ସେଇ ଧାମ ଚିତ୍ରଭାସ୍କର, ଶୁଦ୍ଧ, ଆକାଶସଦୃଶ। ସେ ଭଗବାନ୍, ପରମାନନ୍ଦର ଭୋକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମ। କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ। ଭଗବାନ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଆକାଂକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏହା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ସ୍ୱୟଂ-ପ୍ରକାଶ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ବିରାଜିତ। ଏହି ଗୁଣହୀନ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ଅଲଂକାର ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଘୋଷିତ। ଏହାର କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ, କାରଣ ବିଶ୍ୱ ମାୟାର ଉତ୍ପାଦ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି: “ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ମୋର ଆତ୍ମା।” ଏକମାତ୍ର ଅବିନାଶୀ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରି ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ଅଂଶ ଭାବେ ଜଣାଶିବେ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ, ଏକତା, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ। ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିସ୍ରାମ କରନ୍ତି, ପରମ ଅପ୍ରକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିର୍ବାଣ, ବ୍ରହ୍ମ ସାୟୁଜ୍ୟ ଓ କୈବଲ୍ୟକୁ ଏକ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ସେ ଭଗବାନ୍, ମହାଦେବ, ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯାହା ନିତ୍ୟ ଅଭିଭାସ୍କର, ଅଚଳ, ସେଇ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ଏହି ଅଚଳ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯିଏ ସେଇ ଭଗବାନ। ବେଦର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହି ସତ୍ୟର ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକରେ କେବଳ ଶିବ ଏକାକି ଚମକୁଛନ୍ତି।