ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୁଁ ଏକା ଚଳାଇଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆମେ ଆମେ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା—ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଜଣା ନାହିଁ। ଏହି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ଓ ଜଗତ ର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ସେ ପୁନି ଜଗତ ର ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ି ନାହିଁ। ଏହା ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିବାସ—ଅନନ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ, ତଥା ଭେଦହୀନ। ମୁଁ ସେଇ ପୁରାତନ, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ, ହରି, ମାୟାଧାରୀ। ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ; ଵସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପାୱକ; ରାଜା ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏଇରାବତ; ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ରାମ। କଳାକାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା; ଅମରମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ। ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବୀରଭଦ୍ର; ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କପିଳ ମୁନି। ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବଜ୍ର; ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ। ଜୀବନର ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ; ନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମହାପ୍ରଭୁ। ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କୁବେର; ଗଣନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବୀରକ। ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବାୟୁ; ଦ୍ଵୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପୁଷ୍କର। ବେଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସାମବେଦ; ଯଜୁର ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଶତରୁଦ୍ରିୟ। ଷ୍ଟୋତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ; ସାମ ଗୀତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମନ। ଭୂମିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ; ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅବିମୁକ୍ତକ। ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଆକାଶ; ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ। ପଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମୋକ୍ଷ; ସର୍ବୋଚ୍ଚମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ମୋର ତେଜର ପ୍ରକାଶ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପଶୁପତି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ବେଦଜ୍ଞମାନେ ମୋତେ ଏକା ଜୀବମୋକ୍ଷଦାୟୀ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଅବିନାଶୀ ଭୁତପତି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ପଶୁପତିର ବନ୍ଧନ ଓ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଜୀବମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେହି ବନ୍ଧନ। ଏହି ଅଷ୍ଟ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉପାଧି ମଧ୍ୟ। ମୁଦ୍ରା, ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦୁଇ ହାତ, ଦୁଇ ପାଉ, ଓ ଭାଷା—ଏହି ସମସ୍ତ ଦଶମ ଭାଗ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଏକୁଶ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ ଅଂଶ। ଆଦି ନାହିଁ, ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ। ଏହାର ସମତା ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଅବ୍ୟକ୍ତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ମୂଳ ପ୍ରକୃତି। ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣର ବିଭିନ୍ନତା ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନରୁ ଉପଜେ। ମୋତେ ଅର୍ପିତ କର୍ମ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବନ୍ଧନମାନେ ଦୁଃଖ ରୂପରେ ଆତ୍ମାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଏ। ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ମୋର ଶକ୍ତି। ମହାତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଉପାଧିମାନେ ଅମର ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଂଶ। ସେହି ପୁରୁଷ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆଦି ପୁରୁଷ। ଏହି ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଦୁଃଖମୟ ସଂସାରର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରେ। ସେ ଏକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ। ମୂଳ ମାୟାରୁ ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ମାୟାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ମହାତ୍ତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।