ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସମୟର ଗଣନା ଏହିପରି ହେଉଥିଲା—ତିରିଶିଟି କାଷ୍ଠା ମିଶି ଏକ କଳା ହୁଏ, ଏବଂ ତିରିଶି କଳା ମିଶି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ। ଏପରି ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଯାହା ଦୁଇଟି ପକ୍ଷରେ ବିଭକ୍ତ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ହେଉଛି ରାତି, ଉତ୍ତରାୟନ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଦିନ। ଏହିପରି, ଚତୁର୍ୟୁଗ ଦ୍ଵାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଅଛି, ଏହାର ବିଭାଗ ଜାଣିବାକୁ ଉଚିତ। ଏଠାରେ, ଏକ ଶତାଂଶ ହେଉଛି ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ କୃତ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାଗ। ଏହାରୁ ଷଟ୍ଶତାଂଶ ହେଉଛି କୃତ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାଗ ବ୍ୟତୀତ ଅଂଶ। ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିର ସମୟ ଏପରି ବିବେଚିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଯୁଗ ଅଂଶକୁ ଏକାତରି ଏକାତରି ଏକାତରି ସତତରେ ଏକ ମନ୍ୱନ୍ତର ହୁଏ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ୱନ୍ତରଗଣ, ସାବର୍ଣ୍ଣିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହିପରି ଅନୁସୃତ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମନୁମାନେ ଏହି ସମୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏ ନିୟମ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏକ କଳ୍ପ ଏବଂ ତାହାର ଅବଧି ଏପରି ନିଶ୍ଚିତ। ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି—ଏକ କଳ୍ପ ହେଉଛି ଏକ ହଜାର ଚତୁର୍ୟୁଗ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଯେଉଁ ବର୍ଷ ଅଛି, ତାକୁ 'ପରା' କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହିପରି ଶତବର୍ଷ ହେଉଛି ଏକ ବ୍ରହ୍ମାର ଆୟୁଷ୍ୟ। ଏହିପରି ନିୟମକୁ ମହାନୁଭାବମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କହନ୍ତି। ସମୟର ଚକ୍ରକ୍ରମରେ ପୁଣି ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ସମୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପୁନଃ ସଂହାର ହୁଏ। ଯେହেতୁ ସମୟ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ, ସେଉଁଠି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ମହାପ୍ରଭୁ। ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଏକମାତ୍ର ନିୟନ୍ତା, ସମୟ ଓ କବି—ଏହି କଥା ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ, ଏହିପରି ଚକ୍ର ଚାଲିଛି; ଏହି ସେ ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟମ ଚକ୍ର। ବରାହ ଚକ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାଲିଛି; ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଆଯିବ। ଏକ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା—ଶାନ୍ତ ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କିଛି ଅନୁଭୂତି ହେଉନଥିଲା। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପାଦ ଥିଲା। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ନାରାୟଣ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ସେଇ ସମୟରେ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦେବତା ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ ରୂପ। ଯେଉଁଠି ସେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେଇ ସ୍ଥାନ ନିମିତ୍ତେ ସେ ନାରାୟଣ ଭାବେ ପରିଚିତ। ରାତି ଶେଷରେ, ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେଇ ଚେତନା ସହିତ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ଥାପିତ କରିବାକୁ, ପ୍ରଜାପତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ମନରେ ଧରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାହା 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ। ଏହି ସମୟରେ, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବରାହ ରୂପୀ ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଉଠେଇଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ବାୟୁଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ପୁରୁଷ, ପୁରାତନ, ନିତ୍ୟ ଓ ବିଜୟୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ଉପକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଅଚଳ ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଜାଗୃତ, ଶୁଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନ ରୂପୀ ତୁମକୁ ଶିର ନମାଇ ନମସ୍କାର। ଅନନ୍ତ, ଅପରିମିତ, କାରଣ ଓ ସାଧନ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ମାୟାର ଆକୃତି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା, ସଙ୍କର୍ଷଣ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସିଦ୍ଧ, ପୂଜ୍ୟ, ତ୍ରିଗୁଣ ବିଭାଜକ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ନିରାକାର ଓ ସାକାର ମାଧବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।" ଏପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କର ମହିମା ଗାଇଥିଲେ।