ଏହି ସଂସାର ଅଜ୍ଞାନରେ ଢ଼କି ରହିଛି; ଏହି ଅଜ୍ଞାନର କାରଣରେ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ସବୁ କିଛି ଅଜ୍ଞାନ ଅଟୁଟ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜ୍ଞାନ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ। ବେଦାନ୍ତର ସାର ତାହା ଯୋଗ ଅଟୁଟ ଅଛି, କାରଣ ଏହି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତର ଅବସ୍ଥା। ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ଥିବା ଜଣେ ଲୋକ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ଯିଏ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଏକ ଭାବରେ ଦେଖେ, ସେ ଏହି ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନୀ। ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଓ ସେଠାରେ ବିଲୀନ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା କେବେ ବିଲୀନ ହୁଏନା—ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ଘୋଷଣା। ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି, ସେ ଶରୀରର ଶେଷରେ ତାହାକୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ବେଦ ଆଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହାଁ କରିଛି। ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ନିତ୍ୟ, ମୋର ହାତ ଓ ପା ଏଠାଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ମୋର ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଦେଖିପାରେ; କାନ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଶୁଣିପାରେ। ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି। ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ମୋତେ ଅଟୁଟ ଅଛି; ମୋର ରୂପ ଶୁଧ୍ଧ, ନିର୍ମଳ ଓ ଗୁଣହୀନ। ମୁଁ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଘୋଷଣା କରିବି; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ସମସ୍ତକୁ ମୁଁ ଚାଲାଇଁ ଦେଉଛି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ କାରଣ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ଯୋଗୀମାନେ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ରତା ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ମୋର କୃପାରେ, ମହାୟୋଗୀମାନେ, ଏହି ବେଦର ଉପଦେଶ। ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ଆଧାରରେ ମୁଁ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଉପଦେଶ କରିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହାଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଏହି ଜଗତ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ଜଗତରେ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଶୁଣାଯାଉଥିବା ପ୍ରକାରେ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି। ଏହା ନିତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦମୟ, ଅପ୍ରକାଶିତ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱହୀନ ଆଧାର। ଏହା ବିଭିନ୍ନତା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୂପ ନାହିଁ, ସମସ୍ତର ନିବାସସ୍ଥଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ। ଏହି ଗୁଣହୀନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିସ୍ତୃତି—ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ଜ୍ଞାନର ଆତ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି; ଯିଏ ଏହି ଜାଣିଛି, ସେ ସତ୍ୟର ବେଦଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ, ଆଦିହୀନ ଏକଟିକୁ 'କାଳ' ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକତ୍ୱକାରୀ। ଏହା ନିଜ ଧର୍ମ; ଅନ୍ୟଟି ଭିନ୍ନ। ସେମାନେ ମୋର ରୂପକୁ ଏହି ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି। ଯାହାକୁ ପ୍ରକୃତି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୋହିନୀ। ଅହଂକାର ମୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ବିବେକ ଶକ୍ତି ଜ୍ଞାତା; ତାହାରୁ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତାହାକୁ ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ 'ଜୀବ', ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବରେ କୁହନ୍ତି। ଏହା ଜ୍ଞାନର ଧର୍ମ, ଏହା ପାଇଁ ମନ ଉପକରଣ ଭାବରେ କାମ କରେ। ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅବିବେକ, କାଳ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ କିଛି କାଳର ଅଧୀନ; କାଳ କାହାର ଅଧୀନ ନୁହେଁ। ଭଗବାନକୁ 'ପ୍ରାଣ', ସମଜ୍ଞ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ମନରୁ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଅହଂକାର ପରେ ମହାତ୍ତ୍ୱ। ପୁରୁଷରୁ ଭଗବାନ, ପ୍ରାଣ; ତାହାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମୋଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ; ମୋତେ ଜାଣିଲେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମୋ ଅତିରିକ୍ତ, ଅପ୍ରକାଶିତ, ଆକାଶ ରୂପୀ, ମହାଭଗବାନ ବ୍ୟତୀତ କିଛି ନାହିଁ। ଭଗବାନ, ମାୟାର ଧାରୀ ଓ ମାୟାର ଗଠିତ, କାଳ ସହିତ ଏକତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରର ଏକ ଗଭୀର ଉପଦେଶ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ, ଏବଂ ଭଗବାନର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏକତ୍ୱ ଓ ଅନନ୍ୟତା ବିବେଚିତ ହୋଇଛି।