ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିର ମାଧ୍ୟମରେ ଯିଏ ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ସମସ୍ତ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ଈଶ୍ୱର । ସେ ଅଜନ୍ମା, ସବୁଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଅଛନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ସ୍ୱୟଂଭୂ' ବୋଲି ସ୍ମରିତ । ସେ ହରା, କାରଣ ସେ ସଂସାର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରକୁ ହରି ନେଇଥାନ୍ତି; ସେ ବିଷ୍ଣୁ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି; ସେ ସବୁ କିଛି ଅଟୁଟ ଉତ୍ସ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ସମସ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ତାରକ' ଭାବେ ପୂଜିତ । ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ଅନେକ ରୂପରେ ଅବତାର ନେଇ ଲୀଳା କରନ୍ତି । ହେ ମୁନିଗଣ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କୌଣସି ଅନୁମାନ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହାକୁ ନିଜେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଆଯିବା ନୁହେଁ । ଏହି ସମୟ ଅନ୍ତେ ଆପଣେ ଆପଣେ ଲୟ ହୁଏ, ଏହି କୁହାଯାଏ 'ପରାର୍ଧ' । ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ 'ପରାର୍ଧ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତିରିଶି କାଷ୍ଠା ଏକ କଳା, ତିରିଶି କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏପରି ଦିନ-ରାତି ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଯାହା ଦୁଇପଟି ପକ୍ଷ ଥାଏ । ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ରାତି, ଉତ୍ତରାୟନ ଦିନ । ଏବେ ଚତୁର୍ୟୁଗର ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗ ଅଛି, ତାହାର ବିଭାଗ ଶିଖ । ଏହାର ଏକ ଶତ ଅର୍ଥାତ୍ କୃତଯୁଗର ସନ୍ଧି, ଏହି ସନ୍ଧି ଛାଡ଼ି ଷଟ୍ଶତ ଅଂଶ କୃତଯୁଗର ମୂଳ ଅଂଶ । ଏହି ପରିମାଣ ଅନୁଯାୟୀ ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି ଯୁଗର କାଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ । ଏହି ଚତୁର୍ୟୁଗ ଏକାତିସ ବେଳେ ମିଳି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ହୁଏ । ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସାବର୍ଣିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହିପରି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଛନ୍ତି । ଏକ ହଜାର ଚତୁର୍ୟୁଗ ରାଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଥାନ୍ତି । ଏହି କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି; କଳ୍ପ ଓ ତାହାର ଅବଧି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ କଳ୍ପ ହେଉଛି ଏକ ହଜାର ଚତୁର୍ୟୁଗ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷକୁ 'ପରା' କୁହାଯାଏ, ଏପରି ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁ । ଏହିପରି ନିଜରୂପ ଲୟ ଘଟେ । ସମୟ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି । ସେଉଁଠି ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସ୍ୱାଧୀନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ପରମେଶ୍ୱର । ଏହି ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମୟ ଓ କବି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି କହେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଅନୁସୃତି ଚାଲିଛି; ଏହି ଅଷ୍ଟମ ଚକ୍ର । ବର୍ତ୍ତମାନ ବରାହ କଳ୍ପ ଚାଲିଛି; ତାହାର ବିସ୍ତୃତି ମୁଁ କହିବି । ସମସ୍ତ କିଛି, ଶାନ୍ତ ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା । ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଓ ହଜାର ପାଦ ସହିତ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ନାରାୟଣ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ତା ସମୟରେ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ରୂପୀ ଦେବତା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ । ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଶୟନସ୍ଥଳ ଥିବାରୁ, ସେ 'ନାରାୟଣ' ଭାବେ ସ୍ମରିତ । ରାତିର ସେଷରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ସେ ବିଚାର କରି, ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଧରିପାରିବ ନାହିଁ, ସେହି 'ବ୍ରହ୍ମା' କଥା ରୂପରେ ଅଛି । ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଭୂମିକୁ ଉଠାଇଲେ, ସେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଧାରଣ କଲେ । ଏହା ସମୟରେ, ବାୟୁ ମଣ୍ଡଳରେ ବସୁଥିବା ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ ।