ସେମାନେ ଏହିପରି ଦେଖିଲେ—ଏକ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ ବାସୁଦେବ, ଲୋଟସ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେମାନଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ଜ୍ଞାନକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣିଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ଏହା ଏମିତି ଏକ ଗୁପ୍ତତମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଆଚାର୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଲୋକ ଜନ୍ମରେ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି। ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛ, ତାଙ୍କୁ ଏହା କହିବି। ଏହି ଜଗତର ଗୁହ୍ୟ ଆତ୍ମା ଅଛି—ସାକ୍ଷୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ୍ୟ, ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, ଅଗ୍ନି, ଅବ୍ୟକ୍ତ; ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଥାନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ବେଦ କହିଛି। ସେଇ ମାୟାଧାରୀ, ମାୟାରେ ବାନ୍ଧି ସେ ନାନା ଦେହ ତିଆରି କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେ ମୃତ୍ତିକା ନୁହଁନ୍ତି, ଜଳ ନୁହଁନ୍ତି, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ରୂପ, ରସ, ଗନ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି; “ମୁଁ କର୍ତ୍ତା” ଓ ଏହି ଭାଷା ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ମାୟା ନୁହଁନ୍ତି, କ୍ରିୟାଫଳ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ସତ୍ୟରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ୍ୟ। ଏହି ଜଗତ ଓ ପରମାତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଏକତା ବା ସଂଯୋଗ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଜଗତ ଓ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଅଛି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହା ନ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତଶଃ ଜନ୍ମ ନେଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ନ ପାଆନ୍ତି। ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଦୁଃଖରହିତ, ଆକାଶସ୍ବରୂପ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ। କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅହଂକାର ଓ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଭାବରୁ ଏହାକୁ ଆତ୍ମାର ଉପରେ ଅପବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଅବିନାଶୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଭୋକ୍ତା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତ। ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ବିକୃତ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସେହି ଜଡାତ୍ମକ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ମିଶିଯାଏ। ଅହଂକାର ଓ ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ କହେ, “ମୁଁ କର୍ତ୍ତା।” ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି କାରଣ। ଏହିପରି, ମନୁଷ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି। ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ମୂଳ ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଛି। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ନିଜ ଦେହ ପାଆନ୍ତି। ସେ ଏକ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି—ଏହି ଭେଦ ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରୁ ନୁହଁ। ପ୍ରକୃତିର ବିକାଶ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ମାୟାର ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯେପରି ଆତ୍ମା ମନର ଉତ୍ପନ୍ନ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ। ଉପାଧି ରହିତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଆତ୍ମା ଏହିପରି ଅଭିଭାସିତ ହୁଏ। ଅବିବେକୀ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ବାହ୍ୟ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ଭ୍ରମିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁକୁ ବସ୍ତୁର ରୂପରେ ମାନନ୍ତି। ଯେପରି ଲାଲ କାପଡ଼ ଆଦି ଢାକି ଦେଲେ ବସ୍ତୁ ଲାଲ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପରମପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ମୋକ୍ଷ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା, ଚିନ୍ତନ ଏବଂ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯୋଗୀମାନେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ସେ ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଏକତା ଅନୁଭବ କରେ—ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିପରି, ଅମର ହୋଇ ଜ୍ଞାନୀ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମାୟାମୟ ବୋଧ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ପରିତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ। ଏହିପରି, କେବଳ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ; ସେ ସୁଭଗ ହୁଏ। ଏହିପରି, ସେ ଅଖଣ୍ଡ ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।