ଯେଉଁମାନେ ବେଦର ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ତୃତୀୟ ରୂପକୁ ମାଙ୍ଗଳ୍ୟମୟ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହି ମାଙ୍ଗଳ୍ୟମୟ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଦେବତା, ସଂସାର ସୃଷ୍ଟିରେ ଲିନ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସ୍ୱୟଂ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ରୁଦ୍ର, ତମୋ ଗୁଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସଂସାରକୁ ଲୟ କରନ୍ତି। ସେ ଏକ, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ, ତୃତୀୟ ଓ ଅନେକ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେ ନିଜ ଲୀଳାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଆକୃତି ଓ ନାମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ସଂସାରକୁ ସୃଷ୍ଟି, ଭକ୍ଷଣ, ଓ ସବୁଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷୀ ରହନ୍ତି। ସେ ଗୁଣମୟ ଓ ତିନି କାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବାରୁ, ଏହିକାରଣରେ ସେକୁ ଏକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ପ୍ରଥମ, ତେଣୁ ପ୍ରଥମ ଦେବତା ଭାବେ ଖ୍ୟାତ; ଜନ୍ମହୀନ ଥିବାରୁ ଅଜନ୍ମା ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ମହାଦେବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ସେ ଶାସନ କରିଥିବା ଓ କାହାର ଅଧୀନ ନୁହଁଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ଅଜନ୍ମା ଓ ପ୍ରଥମ ଥିବାରୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବୋଲି ସ୍ମୃତି ହୁଏ। ସେ ସଂସାର ଦୁଃଖକୁ ହରି ଦେବାରୁ ହର ଓ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବାରୁ ବିଷ୍ଣୁ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ତେଣୁ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ମୂଳ ଥିବାରୁ ସର୍ବମୟ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବାରୁ ଉଦ୍ଧାରକ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ। ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଅନେକ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ହେ ଋଷିମାନେ, କୌଣସି ଅନୁମାନ ବା ଅନୁଶୀଳନ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବୁଝ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ବର୍ଷର ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ସେଇ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସମୟ, ଯାହା ନିଜ ଶେଷରେ ନିଜକୁ ଆତ୍ମସାତ୍ କରେ। ଏହିକୁ ପରାର୍ଧ କୁହାଯାଏ; ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ପରାର୍ଧ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ତିରିଶି କାଷ୍ଠା ଏକ କଳା ହୁଏ, ତିରିଶି କଳା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ। ଏପରି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଏକ ମାସ ହୁଏ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ରାତି ଓ ଉତ୍ତରାୟନ ଦିନ ହୁଏ। ଏକ ଚତୁର୍ଯୁଗ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଅଛି; ତାହାର ବିଭାଗ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଏକ ଶତ ହେଉଛି ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ କୃତ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାଗ। ଏଠାରୁ ଛଅ ଶତ ହେଉଛି ବ୍ୟତୀତ କୃତ ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାଗ। ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିର ସମୟ ବିଭାଗ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହାର ସତତରେ ଏକାତରି ଥର ମିଳି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ହୁଏ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତରଗଣ, ସାବର୍ଣ୍ଣିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପୃଥିବୀର ରାଜମାନେ ପାଳନ କରିଥିବା ଦାୟିତ୍ୱ। ଏହି ସବୁ ବିସ୍ତୃତ କରାଯାଇଛି; କଳ୍ପ ଓ ତାହାର ଅବଧି ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ କଳ୍ପ ହେଉଛି ଏକ ହଜାର ଚତୁର୍ଯୁଗ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ବର୍ଷକୁ 'ପରା' କୁହାଯାଏ, ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶତ ବର୍ଷ ଥାଏ। ଏହିପରି, ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ସମୟର ଚଳନାରେ, ସୃଷ୍ଟି ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସମୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ ପାଆନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ମହାଦେବ। ଏହି ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ନିୟନ୍ତା, ସମୟ ଓ କବି, ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି କହିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏମିତି ଚାଲିଛି; ଏହା ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟମ ଚକ୍ର। ବରାହ କଳ୍ପ ଏବେ ଚାଲିଛି; ଏହାର ବିସ୍ତୃତ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି।