ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାତ୍ମା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେବତା, ମନସ୍ ପୁତ୍ର ଦେବମାନେ ସହିତ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଧାମରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ୍ ବାମନ ରୂପେ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ବେଳେ ତିନି ଲୋକର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରି, ସେହି ତିନି ଲୋକ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସପ୍ତ ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୟାଳୁ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ “ବିଷ୍ଣୁ” ବୋଲି କୁହାଯାଏ କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ବେଦରେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି। ସେ ଚାରି ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି—ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଦୁହେଁ ରୂପରେ। ଯେଉଁଠାରେ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ସ୍ବଚ୍ଛ, ନିର୍ମଳ ଓ ଗୁଣାତୀତ ସ୍ବରୂପ ଅଛି। ସମାପ୍ତିରେ, ସେଇ ପରମ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନାଶ କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ଚିରଅବିନାଶୀ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ରଜୋଗୁଣ ଭାବରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ଯେଉଁଠାରେ ନାରାୟଣ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି। ବାସୁଦେବ, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା ହେବା ସତ୍ୟ। ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କ ଚିରନିର୍ମଳ ସ୍ବଭାବକୁ ଯେ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ସେଇ ବାସୁଦେବ ଅବିନାଶୀ ହରି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପୁରାତନ କାଳରେ ହରି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅପାନ୍ତରତମା ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ, ଯିଏ ବ୍ୟାସ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସେ ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ; ଏହିପରି ଜାଣିଲେ କେହି ମୂଢ଼ ହେବେ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାପରରେ ବେଦବ୍ୟାସ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାୟକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପଞ୍ଚମ ଦ୍ୱାପରରେ ସବିତୃ ବ୍ୟାସ, ଷଷ୍ଠ ଦ୍ୱାପରରେ ମୃତ୍ୟୁ ବ୍ୟାସ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନବମ ଦ୍ୱାପରରେ ସାରସ୍ୱତ ବ୍ୟାସ, ଦଶମରେ ତିନି ଧାମା ବୋଲି ସ୍ମରଣ। ତ୍ରୟୋଦଶ ଦ୍ୱାପରରେ ଧର୍ମ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶରେ ତାରକ୍ଷୁ ବ୍ୟାସ। ସପ୍ତଦଶ ଦ୍ୱାପରରେ କୃତଞ୍ଜୟ, ଅଷ୍ଟାଦଶରେ ଋତଞ୍ଜୟ। ଏକୋବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପରରେ ରାଜଶ୍ରବା, ତା’ପରେ ଶୁଷ୍ମାୟଣ। ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପରରେ ଶକ୍ତି, ଛବିଂଶତିତମରେ ପରାଶର। ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ମହାଯୋଗୀ, ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହରି ନିଜେ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବେଦ ବିଭାଜନର କାର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ମହାମୁନି, ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ପୈଳଙ୍କୁ ଓ ପଞ୍ଚମ ସ୍ଥାନରେ ମୋତେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ୟଜୁର୍ବେଦ ପାଠ କରିବା ପାଇଁ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ଗୁରୁ କରିଥିଲେ। ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଠ କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଯିଏ ଚତୁର୍ବିଧ ରୃତ୍ବିଜ୍ ନିୟମିତ କଲେ, ସେଇ ବଳିଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ। ସେ ଉଦ୍ଗାତା ପ୍ରଥା ସ୍ଥାପନା କଲେ ସାମବେଦ ଗୀତରେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରଥା ଅଥର୍ବ ମନ୍ତ୍ରରେ। ୟଜୁର୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ୟଜୁର୍ବେଦକୁ, ସାମ ମନ୍ତ୍ର ସାମବେଦକୁ ଦେଲେ। ୟଜୁର୍ବେଦକୁ ସେ ଶତଶାଖାରେ ବିଭାଜନ କଲେ। ଅଥର୍ବବେଦକୁ ନଅ ଭାଗରେ ବିଭାଗ କଲେ। ଏହିପରି ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ଏକ ବେଦ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଅଛି।