ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୋସ୍ମିକ ଡ଼ିଂଡ଼ାର ବିସ୍ତୃତି ବିବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୂଳ କାରଣ ଅନନ୍ତ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଜାଗାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ନାରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ, ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱଭାବ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରପଞ୍ଚରୁ ଆଗକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛି। ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର, ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ପଦ। ଏହାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମହିମା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମସ୍ତ ସାଗର ଓ ଆକାଶରେ ଏହି ସତ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ ନାହିଁ। ପରମପୁରୁଷ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଅଙ୍ଗ ବିଭାଜିତ କରି ଲୀଳା କରନ୍ତି। ଏହି ଡ଼ିଂଡ଼ାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ପରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ମନୁମାନେ ବିଷୟରେ, ଏବଂ କଳି ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କର ଅବତାର ବିଷୟରେ କହ।" ସୂତ ମୁନି ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ସଂକ୍ଷେପରେ ବିବର୍ଣ୍ନନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ, ଆକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତର ଚାଲିଛି, ଯାହା ହେଉଛି ଭୂତାପୂର୍ବ ମନୁ ବୈବସ୍ବତ। ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱରୋଚିଷ ନାମକ ମନୁ ବିଷୟରେ କହିବି। ବିପଶ୍ଚିତ, ଅସୁର ନାଶକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ। ତିମିର, ଚର୍ବରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଏହି ସମୟରେ ସପ୍ତ ଋଷି ହେଲେ। ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର, ଉତ୍ତମ ନାମକ ଅନ୍ତରାଳ ବିଷୟରେ କହିବି। ସୁଶାନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ। ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳ, ବସବର୍ତ୍ତିନ୍ ବୋଲି ପରିଚିତ। ସୁତପ, ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସପ୍ତ ଋଷି ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିଲେ। ସତ୍ୟା ଓ ସୁଧିୟା ଏହି ସମୟରେ ସତ୍ୟ ଦଳ ଏବଂ ସୁଧିୟା ଦଳରେ ଏକୁଶ ଦଳ ଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏକ ଋଷି ଶଙ୍କରଙ୍କର ଭକ୍ତ ହେଇ ମହାଦେବଙ୍କର ପୂଜାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ। ପିବର ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅ ଋଷି ଏହି ସମୟରେ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ମନୁ ବସୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ, ଅସୁର ଦମନ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଚଉଦ ଦଳ ଥିଲେ। ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ରୈବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିଲେ। ଏହି ଚାରି ମନୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଥିଲେ। ମନୋଜବା ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ବିଷୟରେ କହିବି। ମହାନୁଭାବ ଓ ଲେଖ୍ୟ, ପାଞ୍ଚ ଦଳ ଏକାଠି ଅଠ ଅଠ ଦଳରେ ଅଛି। ଅତିନାମା, ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସପ୍ତ ଋଷି ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିଲେ। ଏହି ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ମନୁ ଅଛନ୍ତି। ପୁରନ୍ଦର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ ଏହି ସମୟରେ ଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସପ୍ତ ଋଷି ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଥିଲେ। ଏହି ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ତୁଷିତାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତୁଷିତା ଦେବମାନେ ସହିତ। ସତ୍ୟା ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତଥା ସତ୍ୟ ରୂପରେ। ହର୍ୟା ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ହରି ନିଜେ ହରି ରୂପରେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହିଭଳି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପରମପୁରୁଷଙ୍କର ଅଂଶ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରଚନା, ପାଳନ ଓ ଧର୍ମର ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ।