ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଥମେ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଥିଲା—ଧ୍ୱନି ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ। ପରେ ଅଗ୍ନି ଉଦୟ ହେଲା, ଯାହାରେ ତିନିଟି ଗୁଣ ଥିଲା—ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ରୂପ। ଏହାରୁ ପାଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଚାରିଟି ଗୁଣର ସାର ଭାବରେ—ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଏବଂ ରସ। ଏହାରୁ ପୃଥିବୀ ଉଦୟ ହେଲା, ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଳ ଭାବରେ—ଧ୍ୱନି, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଏବଂ ଗନ୍ଧ। ଏହି ପଞ୍ଚମହାଭୂତ ଏକାପରା ଏକା ମିଶି ଏକା ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି। ଏହି ଭୂତଗୁଡିକ ଆଲଗା ଅବସ୍ଥାରେ ଏକା ଏକା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଏକା ଏକା ମିଶି ମହାତତ୍ତ୍ୱରୁ ବିଶେଷଗୁଡିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ମହାଣ୍ଡ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି—ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବିଶାଳ ଏବଂ ପାଣିରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚେତନାର ଉଦୟ ହେଲା—ଏହି ଚେତନାକୁ 'କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ନାମରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ସେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟା, ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, କପିଳ, ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏମ୍ବ୍ରିଓନିକ୍ ପାଣି ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସେ ନିଜର ଅଂଶ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ଗ୍ରହ ଏବଂ ବାୟୁ ସେଙ୍କୁ ସହିତ ଅଛି। ପାଣିକୁ ବାହ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନି ଦଶଗୁଣ ଶକ୍ତିରେ ଆବୃତ କରିଥାଏ। ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଆବୃତ କରିଥାଏ, ଆକାଶକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ଆବୃତ କରିଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତଗୁଡିକ ମହାତ୍ମାଙ୍କର, ସେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଜକୁ ଏକାତ୍ମ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଇଶ୍ୱର, ଯୋଗର ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସାତଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଆବରଣରେ ଆବୃତ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ, ଯାହା ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଦେହକୁ ବେଦର ଅର୍ଥଜ୍ଞାନୀମାନେ 'ଭଗ୍ୟବାନ' ଭାବରେ କୁହନ୍ତି। ଏହି ଭଗ୍ୟବାନ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିପାରିଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଶ୍ୱର, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ରୁଦ୍ର, ତମସ ଗୁଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ସୃଷ୍ଟିର ବିଲୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି ଏବଂ ବହୁ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ନିଜ ଲୀଳାରେ ଏକାପରା ଏକା ଭିନ୍ନ ରୂପ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଦେଖାଯିବା ଏବଂ ନାମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ଗୁଣମୟ ଏବଂ ତିନି କାଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିବାରୁ 'ଏକ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ସେ ପ୍ରଥମ ଥିବାରୁ 'ଆଦିଦେବ' ଭାବରେ, ଅଜନ୍ମ ଥିବାରୁ 'ଅଜ' ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ମହାଦେବ' ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଆଧିକ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଅଧୀନ ନ ହେବାରୁ 'ଇଶ୍ୱର' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନାହିଁ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ହେବାରୁ 'ସ୍ୱୟଂଭୂ' ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେ ସଂସାର ହରଣ କରିଥିବାରୁ 'ହର', ବ୍ୟାପକ ଥିବାରୁ 'ବିଷ୍ଣୁ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଜନନ୍ତୁ ଜାଣିଥିବାରୁ 'ସର୍ବଜ୍ଞ', ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଥିବାରୁ 'ସର୍ବ' ଭାବରେ; ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବାରୁ 'ଉଦ୍ଧାରକ' ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ସେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ମୁନିମାନେ, ଅନ୍ୱେଷଣ ଛାଡି, ବ୍ରହ୍ମାର ସୃଷ୍ଟିକୁ ବୁଝନ୍ତୁ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବାକୁ ସ୍ୱୟଂ କିମ୍ବା ବର୍ଷରେ ବି ଏକାପରା ଏକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦେଉଅ ଯାଏ ନାହିଁ। ସମୟ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଯାହା ଶେଷରେ ନିଜେ ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଏ। ଏହାକୁ 'ପରାର୍ଧ' କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଅର୍ଧାଂଶକୁ 'ପରାର୍ଧ' ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।