ପାତାଳ-ସ୍ବର୍ଗରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ବିତଳ ଏବଂ ତଳ ଦୁଇଁଟି ଅଞ୍ଚଳ ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ ରସାତଳ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଖ୍ୟାତି ରଖିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଆସି ରହନ୍ତି। ତଳାତଳ ଅପାର ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁତଳ ତ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମହାନ୍ତମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମହାନ୍ତକ ଭଳି ମହାନ ନାଗମାନେ, ପ୍ରହ୍ମାଦ ନାମକ ଦାନବ, ଶୂରବୀର ଜମ୍ଭ ଏବଂ ହୟଗ୍ରୀବ ଭଳି ବୀରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନାଗମାନେ ଏହି ଅଧୋଲୋକକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଗଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠାରେ କାଳାଗ୍ନି, ରୁଦ୍ର, ଯୋଗର ଆତ୍ମା, ନରସିଂହ ଏବଂ ମାଧବ ମଧ୍ୟ ବିରାଜିତି। ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି କାଳାଗ୍ନି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ସମୟ ଶେଷରେ, ସେ ବିଷାଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ଦେଖାଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଲୟ କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହି କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣର ଶାମ୍ଭବୀ ରୂପ ହେଉଛନ୍ତି, ସେଇ ସମୟ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶକ। ଏବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଲୋକର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଏବଂ ସପ୍ତମ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ଏକ ଅପୂର୍ବ ମାନ୍ୟତାରେ ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଠାରୁ ବଡ଼। ଏହି ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ଦଧ୍ୟୋଦ, କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର, ମଧୁର ପାଣିର ସମୁଦ୍ର। ଏହି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଯୋଜନା ମାପରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି। ଏହା ସବୁର ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ମେରୁ ପର୍ବତ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍। ଏହି ପର୍ବତ ତଳେ ଷୋହଳ ଏବଂ ଶିଖରରେ ବତ୍ତିଶ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ବିସ୍ତୃତ। ପୃଥିବୀ ପଦ୍ମର ମୂଳରେ ଏହି ପର୍ବତ ଅଣ୍ଡକୋଷ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହାର ଉତ୍ତର ସୀମାରେ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗୀ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଦୁହେଜାର ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ସେଇପରି ଚୌଡ଼ା। ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣେ ହରିବର୍ଷ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଭାରତମାନେ ଯେପରି, ସେପରି ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇଲାବୃତ ଅଛି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉଭୟ ଉଦିତ। ମେରୁ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରସ୍ଥାରମାନେ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠିଛି। ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ଉତ୍ତରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପରିଚିତ। ମହାମୁନିମାନେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ନାମର କାରଣ ଏହା—ଏଠାରେ ଜମ୍ବୁ ଫଳମାନେ ପୃଥିବୀଧାରକ ପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ି ଅନ୍ୟେ ଅନ୍ୟେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅପଚୟ ହୁଏ। ଏଠାରୁ ଏକ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଏଠାର ଲୋକମାନେ ପିଅନ୍ତି। ସେହି ଜଳ ପାନ କରି ଲୋକମାନେ ସୁସ୍ଥ ମନସ୍କ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ଜାମ୍ବୂନଦ ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ସିଦ୍ଧମାନେ ଅଲଙ୍କାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଦୁଇଁ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଛି। ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ ପର୍ବତ ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ସବିତୃର ଅରଣ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ଚାରି ହ୍ରଦ ସଦା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ବୈକଙ୍କ, ମଣିଶୈଳ ଏବଂ ଋକ୍ଷବାନ୍ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ସିଦ୍ଧମାନେ ବାସ କରୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତିନି ଶିଖର, ଶିଖର, ପତଙ୍ଗ ଏବଂ ରୁଚକ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସମୂଳ, ବସୁଧାରା, କୁରୁମାନେ ଏବଂ ସାନୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏପରି ଭାବେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧୋଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ତଳର ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଏବଂ ଦେବମୟ ପରିସରରେ, ଦେବତା, ନାଗ, ଦାନବ ଏବଂ ଅନେକ ମହାନ୍ତ ଅଚଳ ରହିଛନ୍ତି, ସେଠାର ଜଳ, ପର୍ବତ, ଫଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅପୂର୍ବ ଦିବ୍ୟତାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇ ଅଛି।