ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖ କରିନାହାନ୍ତି; ସେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ଦୀପ୍ତିମୟ ଅଗ୍ନିମାଳାରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ। ସେଉଁଠି ମହିମାମୟ ହରି, ମାୟାର ନାୟକ, ତାଙ୍କର ମାୟା ରୂପରେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି। ଏଠିକୁ ମହାତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଶରଣାଗତ ହୋଇଛନ୍ତି, ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଅଗ୍ନିରେ ଘିରାଯାଇ, ଏଠି ଭବ ଭଗବାନ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଶତ-ଶତ ଯୋଗୀ, ଜୀବ, ରୁଦ୍ରମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି। ଏମାନେ ମୋତେ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଚିନ୍ତନରେ ଲିନ, ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଲୋକ। ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଏମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଦେଖିପାରିବେ, ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତଳେ ମହାତଳ ଓ ଅନ୍ୟ ତଳଲୋକ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସେଉଁଠି ଦେବମାନଙ୍କର ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ରାଜପ୍ରସାଦ ଓ ନିବାସ ଅଛି। ଏହି ତଳଲୋକରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ଭିତଳ ଧଳା ରୂପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ତଳ ମଧ୍ୟ ଧଳା ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ରସାତଳ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଯାଆନ୍ତି। ତଳାତଳ ଏକ ଶୋଭାମୟ ତଳଲୋକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁତଳ ପୁରାତନ ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମହାନ୍ତକ ଭଳି ମହାନ ନାଗ ଓ ପ୍ରହ୍ମାଦ ଦୈତ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମ୍ଭ ଓ ବୀର ହୟଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବିରାଜିତ। ଏହି ଶୋଭାମୟ ତଳଲୋକ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି। ଏଠି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏତେ ଅଛନ୍ତି, ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ। କାଳାଗ୍ନି, ରୁଦ୍ର, ଯୋଗର ଆତ୍ମା, ନାରସିଂହ ଓ ମାଧବ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କରେ ଆଧାରିତ, ଯିଏ କାଳାଗ୍ନି ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି। ଶେଷରେ, ସେ ବିଷାଳ ଅଗ୍ନିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିଲୟ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଶ୍ୟାମ୍ଭବୀ ରୂପ କାଳ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶକ। ଏବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଜଗତର ବିଶେଷ ବିବେଚନା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ପୁଷ୍କର ସପ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ଏକ ଏକ ମହାନ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଠାରୁ ବଡ଼। ଏହି ସମୁଦ୍ରମାନେ ଦଧି, ଦୁଧ ଓ ମିଠା ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଭାବେ ନାମିତ। ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଏହାରେ ଯୋଗ ହୋଇଛି, ସମ୍ପୁଟ ମାନା ଯୋଜନାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ମେରୁ ପର୍ବତ ଏକ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଛି। ଏହା ତଳରେ ସୋଳ ମାପ ଏବଂ ଶିର ଉପରେ ବତିଶ ମାପ ଯାଏଁ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ପର୍ବତ ଭୂମିକୁମୁଦ ରୂପରେ ଆଧାରିତ, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅଣ୍ଡ ଭାବରେ ବିରାଜିତ। ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ ପର୍ବତ ଉତ୍ତର ସୀମାରେ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ଦୁଇ ହଜାର ଉଚ୍ଚତାରେ ଉତ୍ତଳ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଏକ ଏକ ଚଉଡ଼ ଅଛି। ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣରେ ହରିବର୍ଷ ଅଛି। ଯେପରି ଏହି ଭାରତମାନେ, ସେପରି ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉତ୍ତଳ। ମେରୁରେ ନିର୍ମିତ ବଟ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ଉତ୍ତଳ। ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ଏକ ବିଶାଳ ପର୍ବତ, ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପର୍ବତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମହାଋଷିମାନେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନାମ ଜମ୍ବୁ ହେବାର କାରଣ ଏହିପରି। ଜମ୍ବୁ ଫଳ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ପର୍ବତର ପিঠିରେ ପଡ଼ି, ସମସ୍ତଠାରେ ପଚିଯାଉଛି।