ପୃଥିବୀଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥଟି ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି ଟଣାଯାଉଛି। ଏହିପରି, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଓ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କର ରଥଟି ଛଅଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି ଚଳିତ। ଏ ସମସ୍ତ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ରୁବତାରାରେ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ବନ୍ଧିଦିଆଯାଇଛି, ବାୟୁର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏକାଠି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ବାୟୁର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଗତି କରେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଏହି ଧ୍ରୁବକୁ ମଧ୍ୟ ଗତିଶୀଳ କରାନ୍ତି। ଏଠାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୟର ଚକ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସନନ୍ଦନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ବିରାଜା ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ବସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ସେମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହିଠାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗର ଅମୃତ ପାନ କରିଛନ୍ତି। ଯୋଗୀ, ତପସ୍ୱୀ, ସିଦ୍ଧ ଓ ପାଠକମାନେ ସେଠି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତ। ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନର ଶୋଭା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିମାଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ ମହିମାମୟ ହରି, ମାୟାର ନାୟକ, ଅତିନିର୍ମଳ ଏବଂ ମାୟାର ଗଠନରେ ବିରାଜିତ। ଯେଉଁମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଶରଣଗତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଅଗ୍ନିରେ ଘିରିଥିବା ସେଠି ପୂଜ୍ୟ ଭବ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଶତ-ଶତ ଯୋଗୀ, ଭୂତ, ରୁଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ଚିନ୍ତନରେ ଲୀନ, ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୱୀ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଦେଖିପାରିବେ। ଏହାଠାରୁ ତଳେ ମହାତଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତାଳ ଲୋକ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ। ସେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ଶୋଭାମୟ ରାଜପ୍ରସାଦ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି। ଏହି ପାତାଳସ୍ୱର୍ଗରେ ବଡ଼ ରାଜା ବସିଛନ୍ତି। ଭିତରେ ଭିତରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକ—ଭିତଳ, ତଳ, ରସାତଳ, ତଳାତଳ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସୁତଳ ଏହି ପୁରାତନ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରହନ୍ତି। ବଡ଼ ସର୍ପ ମହାନ୍ତକ, ଦାନବ ପ୍ରହ୍ମାଦ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମ୍ଭ, ବୀର ହୟଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନାଗମାନେ ଏହି ଶୋଭାମୟ ପାତାଳକୁ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ଅସୁରମାନେ ଦୁଃଖଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏତେ ଅଧିକ ଯେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ। କାଳାଗ୍ନି, ରୁଦ୍ର, ଯୋଗର ଆତ୍ମା, ନାରସିଂହ, ମାଧବ—ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ କାଳାଗ୍ନି ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଶେଷରେ, ସେ ବିଷାକ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିଲୟ କରନ୍ତି। ଏହି କଳା ଶାଂଭବୀ ରୂପ ହେଉଛି କାଳ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଶକ। ଏବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀର ରୂପର ଅଧିକ ବିବରଣୀ ଦେଉଛି। କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ, ପୁଷ୍କର—ଏହି ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ବଡ଼, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମୁଦ୍ର ବି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଅଧିକ ବିଶାଳ। ଏହି ସମୁଦ୍ରମାନେ ଦଧି, କ୍ଷୀର, ମଧୁର ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଏହି ସମୁଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ଯୋଜନରେ ମାପାଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୟୁତିମାନ ପର୍ବତ ମେରୁ ଉଦ୍ଭାସିତ, ଯାହା ତଳେ ଷୋଳ ଏବଂ ଶିଖରରେ ବତିଶ ମାପରେ ବିସ୍ତୃତ।