ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ମିତ୍ର ଦେବତା ଏବଂ ପୌଷ ମାସରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଆବିର୍ଭୂତ ହୁଅନ୍ତି। ପୁଷଣ ଦେବଙ୍କର ଛଅ ହଜାର କିରଣ ଅଛି, ଏହିପରି ସପ୍ତାଭିସ୍ ନାମକ କିରଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ବିବସ୍ୱାନ୍ ଦଶଟି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଭାଗ ଏକୋନଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେ ଛଅ ହଜାର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି। ଶୀତକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କପିଳ ରଙ୍ଗର ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଶୀତ ଋତୁରେ ସେ ଲାଲ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅମୃତତ୍ୱ, ଅମୃତ ଓ ତ୍ରିଗୁଣ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ତିନିପ୍ରକାରରେ ଦାନ କରନ୍ତି। ମଙ୍ଗଳ, ମନ୍ଧ, ରାହୁ ଏବଂ କେତୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ଭାବରେ ଗଣନା ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ କ୍ରମରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଚଳନ କରନ୍ତି। ବାୟୁ ସେମାନଙ୍କୁ ବୋହି ନେଇଯିବାରୁ, ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ 'ପ୍ରବାହ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଦଶଟି ଯୋଗ ହୋଇଛି, ଏହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ 'ଚନ୍ଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବନତି ଓ ବୃଦ୍ଧି ସଦା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଓ ସ୍ଥିର ଅଟୁଟ ଅଛି। ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହର ଭିତର ଦିନକୁ ଦିନ ଭରି ଯାଏ। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ 'ସୁଷୁମ୍ନା' ନାମକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚମକେ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଘଟେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଅମୃତ ଆହାର ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ବିକାଳ ବେଳେ ପିତୃମାନେ ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର, ଅମୃତ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପ। ପ୍ରତି ମାସରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୃପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ, ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳିଥାଏ। ପୃଥିବୀଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଏ। ଏହିପରି, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ରଥ ଛଅଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚଳେ। ସମସ୍ତ ରଥ ଧ୍ରୁବତାରାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ବାୟୁକିରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବନ୍ଧନ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତେ ବାୟୁର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଘୂରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରାନ୍ତି। ଏଠାରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାଳଚକ୍ରର ଅଧିପତିମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠି ବଏରାଜ ଦେବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ବସିଛନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ପୁନଃ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକ ବୋଲି ସ୍ମୃତି ଅଛି। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ପାନ କରିଛନ୍ତି। ଯୋଗୀ, ତପସ୍ୱୀ, ସିଦ୍ଧ ଓ ପାଠକମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ସେଠି ପହଁଚିଲେ, କେହି ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନର ବିବରଣୀ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିମୟ ମାଳାରେ ଭରିଛି। ଏଠି ମହିମାମୟ ହରି, ମାୟାର ନାୟକ, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ମାୟାମୟ ଆକୃତିରେ ବିରାଜମାନ। ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ପହଁଚନ୍ତି। ଅଗ୍ନିରେ ଘିରିଥିବା ସେଠି ପୂଜ୍ୟ ଭବ ରହନ୍ତି। ସେଠି ଶତ-ଶତ ଯୋଗୀ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ସେଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ମୋତେ ଭକ୍ତି ଦେଇ, ଦିବ୍ୟତାରେ ଲଗ୍ନ, ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ମନ୍ଦିରେ ବସନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱରେ ଅନୁଗତ ଥିବା ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଦେଖିପାରିବେ। ତଳେ ମହାତଳ ଓ ଅନ୍ୟ ତଳଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହଲ୍ ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ନିବାସ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।