ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦରେ, ଯଥାନୁକ୍ରମେ, ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଛି। ଏଠାରେ ରଥସ୍ୱନ, ତାପରେ ବରୁଣ, ସୁଷେଣ ଓ ସେନାଜିତ ନାମକ ମହାପୁରୁଷମାନେ, ସମସ୍ତେ ଦେବତାମନ୍ଦିର ନାୟକଙ୍କ ରେନ୍ସ ଧରିଛନ୍ତି। ଏହି ବିଶ୍ୱଦେବଙ୍କ ରଥକୁ ଏକ ସର୍ପ, ବାଘ, ଘୋଡ଼ା, ପବନ, ବିଜୁଳି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗରୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂର୍ବରୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏଲାପତ୍ର, ଶଂଖପାଳ, ଏବଂ ଏୟାରାବତ ନାମକ ମହାନ ସର୍ପମାନେ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମେ ବୋହି ନେଉଛନ୍ତି। ଉଗ୍ରସେନ, ବସୁରୁଚି, ଅର୍ବାବ ଓ ଅସୁରଥ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାପୁରୁଷ, ସମସ୍ତେ ଭାନୁଙ୍କୁ ଷଡ୍ଜ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି। ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଓ ତିଲୋତ୍ତମା ନାମକ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତେ ମହାଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ତେଜୋମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି। ସର୍ପମାନେ ଦେବତାମନ୍ଦିର ନାୟକଙ୍କୁ ବୋହନ୍ତି, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ପବନ ସମ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳନ୍ତି। ସେଠାରେ ଜଗତର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସେ ଯୁଗାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ, ଏହି ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଚମକି ଉଠନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ପିତୃ, ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଓ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ନୀଳକଣ୍ଠ ଶିବ ସନାତନ ଭାବରେ ବେଦବିଦ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକି ଉଠନ୍ତି। ବେଦବିଦ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ, ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ବୁଝନ୍ତି। ସମୟର ନାୟକ, ଦିବ୍ୟ ରୂପୀ, ସମୟକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତ ରଶ୍ମି, ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମୂଳ, ସେମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା, ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି ସଂୟଦ୍ବସୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଏକ ରଶ୍ମି 'ସୁପୁମ୍ନ' ଶୀତଳ ତେଜକୁ ପୋଷଣ କରେ। 'ହରିକେଶ' ନାମକ ରଶ୍ମି ତାରାମାନେକୁ ପୋଷଣ କରେ, 'ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା' ସଦା ଶୁକ୍ରଗ୍ରହକୁ ପୋଷଣ କରେ। ସପ୍ତମ 'ସୁରାଟ୍' ନାମକ ରଶ୍ମି ଶନିକୁ ପୋଷଣ କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ରଶ୍ମି ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତେଜ ଓ ଅନ୍ଧକାରର ନାୟକ, ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି — ଚଳ, ଅଚଳ, ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳ। ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଶଏ ଚ୍ୟୁତିର ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ ରଶ୍ମିକୁ 'ଅମୃତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏମାନେ ବର୍ଷା ଆଣନ୍ତି। ଯେଉଁ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକୁ 'ଚନ୍ଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର। ଯେଉଁ ରଶ୍ମି 'ଶୁକ୍ର' ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ, ସେମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଓ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି। ଶୀତ ଓ ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ସେ ତିନି ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ପାଳି ଝଡ଼ାନ୍ତି। ଚୈତ୍ର ମାସରେ 'ଧାତା' ନାମକ ରଶ୍ମି, ବୈଶାଖରେ 'ତାପନ', ଶ୍ରାବଣରେ 'ବିବସ୍ୱାନ', ପ୍ରଉଷ୍ଠପଦରେ 'ଭାଗ' ନାମକ ରଶ୍ମି ଉଦୟ ହୁଏ। ଏଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଓ ତାଙ୍କ ସେବକମାନଙ୍କ ଉତ୍ସର୍ଗ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଓ କୃପା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୋଷିତ ଓ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ।