ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କ ରଥର ମାପ ପାଞ୍ଚ ଏବଂ ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଦୂରୀରେ ଅଛି। ରଥର ଯୋକଠାରେ ଥିବା ଧୁରା ଏହାଠାରୁ ଅର୍ଧ ଯୁଗା କମ୍। ଏହି ରଥକୁ ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଟାଣିଛନ୍ତି, ଏହି ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ହେଉଛନ୍ତି ଛନ୍ଦ; ତାଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ। ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଓ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ନାମକ ଛନ୍ଦ ହରିଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଭାବେ ପରିଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଅଛି। ଅମରାବତୀ, ସଂୟମନୀ, ସୁଖା ଓ ବିଭା—ଏହିଏ ତାଙ୍କର ନଗରଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମରେ। ସୃଷ୍ଟିର ନାଥ, ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କ ଦେବତା, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚକ୍ରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ରାତିର ମଧ୍ୟରେ, ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗରେ ମୁହଁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଆକର୍ଷଣ ଓ ମୁକ୍ତ କରି ଦିନ ଓ ରାତି ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତିନି ଲୋକର ବିବରଣୀ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟଙ୍କ ତେଜ, ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ। ସୂର୍ୟ ଏକାକି ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ଏବଂ ପରମ ଦେବତା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ପଥ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହା ଛନ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପୁରାତନତ୍ୱରେ ଗଠିତ। ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗମୁଖ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଏବଂ ବିବସ୍ୱତ୍, ପୂଷଣ, ପର୍ଜନ୍ୟ ଓ ଅଂଶୁ, ଏମାନେ ବସନ୍ତ ଆଦି ଋତୁରେ କ୍ରମଶଃ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଭୃଗୁ, ଗୌତମ, କଶ୍ୟପ ଓ କ୍ରତୁ ନାନା ଛନ୍ଦରେ ଦେବଙ୍କୁ କ୍ରମେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ରଥସ୍ୱନ, ବରୁଣ, ସୁଷେଣ ଓ ସେନାଜିତ ଏହି ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ରଥର ରେନ୍ସ ଧରନ୍ତି। ଏଠିଏ ଏକ ନାଗ, ବାଘ, ଘୋଡ଼ା, ପବନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଓ ସୂର୍ୟ—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂର୍ବରୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଳାପତ୍ର, ଶଂଖପାଳ, ଏବଂ ଏକ ନାଗ ଏଇରାବତ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ଏମାନେ କ୍ରମେ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଉଗ୍ରସେନ, ବସୁରୁଚି, ଅର୍ବାବା ଓ ଏକ ଅସୁରଥ ନାମକ, ଏମାନେ ଭାନୁଙ୍କୁ ଷଡ୍ଜ ଆଦି ନାନା ଗୀତରେ କ୍ରମେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଓ ତିଲୋତ୍ତମା ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ମହାଦେବ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ଏମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ତେଜରାଶି ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ନାଗମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ସୂର୍ୟଦେବ ସର୍ବଦା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ପବନର ତ୍ୱରାୟ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗତି କରନ୍ତି। ସେ ଏଠି ଯାଏଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରାକୃତିକ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ପ୍ରକାଶିତ। ସୂର୍ୟ ସର୍ବଦା ପିତୃ, ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।