ପୃଥିବୀରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଦେବତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାଠାରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ଚକ୍ର। ସେଠି ଧର୍ମ ଅବସ୍ଥିତ, ଯିଁଠି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଚକ୍ରର ବ୍ୟାପ୍ତି ତିନି ଗୁଣା ମାପରେ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ତଳେ ଗତି କରେ, ଏହି ମାପରେ ସମାନ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ତୃତୀୟ ବଡ଼ ଷ୍ଠାନ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଉପଲକ୍ଷିତ। ଭାର୍ଗବଙ୍କ ତଳେ ବୃହସ୍ପତି ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ଏକ ପାଦ ଦୂର ନୁହେଁ। ଏହି ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବୁଧ ମଧ୍ୟ ଏକ ପାଦ ଦୂର ନୁହେଁ। ବୁଧ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଦୂର ଓ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକାକାର ଅଛି। ଏଠି ପଞ୍ଚ, ଚାରି, ତିନି, ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନା ଅଛି। ଅଧା ଯୋଜନା ମାପ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହାଠାରୁ କମ୍ କିଛି ଜଣା ନାହିଁ। ଶନି, ଅଙ୍ଗିରା, ଓ ବକ୍ର ଗ୍ରହଗୁଡିକୁ ଧୀର ଗତି ଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ, ଓ ଭାର୍ଗବ ଦ୍ରୁତ ଗତି ଥିବା। ଏପରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳେ ଗତି କରେ। ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଚକ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଚଳିଥାଏ। ବକ୍ର ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି, ବକ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତି। ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଉପରେ ସେ ନିମ୍ନିଷ୍ଠିତ। ଦଣ୍ଡ ସାଲା ଅଳ୍ପ ଝୁକିଥିବା ବୋଲି କହାଯାଏ, ଏହା ଦୁଇ ଗୁଣା ଲମ୍ବା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ରଥର ଆକ୍ଷ ଏକ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ଏଠି ଚକ୍ର ଅଟିଛି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳଚକ୍ର, ଏକ ବର୍ଷ ମାପରେ, ସେଠି ନିମ୍ନିଷ୍ଠିତ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଥର ମାପ ପଞ୍ଚ ଓ ଅଧା ଯୋଜନା ଅଛି। ରଥର ତଳେ ପୋଲର ଆକ୍ଷ ଏହାଠାରୁ ଅଧା ଯୁଗା ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ। ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଛନ୍ଦ; ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ। ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଓ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ ହରିଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଦକ୍ଷିଣରେ ଯମଙ୍କ ରାଜ୍ୟ, ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟ। ଅମରାବତୀ, ସଂୟମନୀ, ସୁଖା, ଓ ବିଭା ଏହି ସହରଗୁଡିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ପ୍ରଜାପତି, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଚକ୍ରକୁ ଧରିଥାନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାତିର ମଧ୍ୟରେ ସେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପକୁ ମୁହାଁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ମଧ୍ୟଦିଗରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୂର୍ଦ୦ ଦେଖନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ତିଆରି କରନ୍ତି, ପୃଥିବୀକୁ ଉପସାରଣ କରି ଓ ପୁନଃ ମୁକ୍ତ କରି। ହେ ଋଷିଗଣ, ତିନି ଲୋକର ବିବର୍ଣ୍ଣନ ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ସମେତ। ସମସ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତି ସାର୍ବଭୌମ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାମାତ୍ର ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ଓ ପରମ ଦେବତା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଂଶ ଦେବତା ରୂପେ, ତାଙ୍କର ଗତିକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହି ଚକ୍ର ଛନ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମା, ଓ ପୁରାତନ ରୂପରେ ଗଠିତ। ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗମୁଖ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ, ବିବସ୍ୱତ୍, ପୂଷଣ, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଅଂଶୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଆରମ୍ଭ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଭୃହଦ୍ବାଜ, ଗୌତମ, କଶ୍ୟପ, ଓ କ୍ରତୁ ମଧ୍ୟ...