ଅତିପୂର୍ବକାଳରେ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଯେଉଁଠାରେ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ବିନା, କେହି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହିପରେ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସେମାନେ ପୁନି କହିଲେ, “ଏବେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ବିଶ୍ୱ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ? ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତା କିଏ? ହେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।” ତାହାପରେ ସେ, ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ସେ ଅସୀମ, ଅପରିମାପ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହାଁ କରିଥିବା ନିୟନ୍ତା। ଯାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କହନ୍ତି, ଏହା ଅଜର, ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ନିତ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମହାରୂପ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ। ସମୟ ପୂର୍ବରୁ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ‘ପ୍ରାକୃତ’ ପ୍ରଳୟ ବିଶ୍ୱର ଉଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ସେଠାରେ ଦିନ ବା ରାତି କିଛି ନାହିଁ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଉପମା ଦେଇ କୁହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସର୍ବାନ୍ତର୍ୟାମୀ ଓ ନିୟନ୍ତା। ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ପରାଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ କ୍ରିୟାଶୀଳ କଲେ। ସେ ଯୋଗରୂପେ ଏହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଆନ୍ଦୋଳନ ଆଣିଲେ। ସେ ପ୍ରଧାନର ଅବସ୍ଥାରେ ସଙ୍କୋଚ ଓ ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା ବସି ରହିଲେ। ଏହିଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଦୁଇଁଥିରୁ ମହାବୀଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି, ଧୃତି, ସ୍ମୃତି ଓ ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ମହତ୍ରୁ ଏହି ତ୍ରିବିଧ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହିଠାରୁ ଆତ୍ମା, ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ। ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ତାହାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଦଶ ଦେବତା ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପର। ଏହି ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ସେଠାରୁ ଶୂନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ। ପରେ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ। ବାୟୁଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ରୂପ। ତାପରେ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ରସର ଆଶ୍ରୟ। ଏହାଠାରୁ ସଂଯୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଗୁଣ ଗନ୍ଧ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏପରି, ବାୟୁ ଦୁଇଟି ଗୁଣ—ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ—ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ପରେ ଅଗ୍ନି ତିନିଟି ଗୁଣ—ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ଓ ରୂପ—ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାପରେ ଜଳ ଚାରିଟି ଗୁଣ—ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ଓ ରସ—ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହାଠାରୁ ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ—ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ, ଓ ଗନ୍ଧ—ନେଇ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ସ୍ଥୂଳ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତମାନେ ପରସ୍ପର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଏକାଉଁଠିକୁ ଅନ୍ୟ ଏକାଉଁଠି ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ମିଶିବା ବିନା ସମଗ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ମହତ୍ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଣ୍ଡ କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ବିଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱମାନଠାରୁ ବଡ଼ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ବିଶାଳ ଓ ଜଳରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତ। ଏହି ପ୍ରାକ୍ ଅଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲାଯାଏ, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଦେଲେ।