ଏଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା ଆଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଶୁଭ କର୍ମ କରିଥିବା ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରୁ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହେଲେ, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ହେବେ। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିବେ। ସେ ସୁନା, ମୁକ୍ତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦାନ ଯେପରି ଦିଅନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉପଯୋଗ ନ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ମିଳେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି ଏକ ଅତି ଦିବ୍ୟ ଗାଈ ବିଷୟରେ କଥା ଆସିଛି—ଯାହାର ସୁନାର ସିଂଗ, ଚାନ୍ଦିର ଖୁର, ଗଳାରେ ବସ୍ତ୍ର, ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା। ଏପରି ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସବୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯେଉଁଠାରେ ଯାଆଯିବେ, ସେଠାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ଯଦି ଏହି ଯାତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ପାଣି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ନିଜେ ଯେପରି ଦାନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଏହି ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଫଳହୀନ ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ସ୍ନାନ ଏଢ଼ାଇବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଅଛି, ଉପଯୋଗ କରି, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଯାଇ, ଅମୃତତ୍ୱର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି। ହରି, ମହାପୁନ୍ୟଶ୍ଳୀ, ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ରାଜନ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପ୍ରୟାଗ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଯିଏ ଯାଏ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଏ। ତୁମେ ଏହି ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରା ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କର। ଏଠି ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ବିରାଜ ଅଛି, ହେ କୁରୁବଂଶୀ। ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ଯିଏ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଏହି ମହାଫଳ ପାଏ। ଏହି ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିଏ ଯାଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ପରେ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରମ୍ପରା ଉତ୍ତର ପକ୍ଷକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥଳ ସମସ୍ତ ସାଗରର ସଙ୍ଗମ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୀଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି—ହଂସପ୍ରପତନ। ଯେତେଦିନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ରହିବେ, ସେ ତେତେଦିନ୍ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ସେ ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାନ୍ତି, ରାଜନ୍। ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଦଶ ଲକ୍ଷ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥଳ କର୍ମସିଦ୍ଧିର କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ; ଏଠି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ତ୍ରିପଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଉଁପରି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏଵଂ ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ।