ହେ ରାଜା, ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏହି ପବିତ୍ର କଥା। କେବଳ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଏକ ମାନବ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ପ୍ରୟାଗରେ ବିଶେଷ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଦିବ୍ୟ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ପ୍ରୟାଗରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ଯଦି କେହି ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇଥାଏ—ଏହି କଥା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ସେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ସୁନ୍ଦର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପରେ ସେ ସୋନା ଓ ମାଣିକ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ। ସେ ନିଜ ଦେଶ, ଅରଣ୍ୟ, ବିଦେଶ କିମ୍ବା ଘର—ଯେଉଁଠି ଥିବେ, ତଥାପି ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଏହି ମତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଏହି କ୍ରିୟାର ଫଳରେ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଦେବମାନେ ବସୁଥିବା ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି ଓ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ି, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ ରାଜା ହୁଏ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରହେ। ଯଦି ସେ ସୁନା, ମୁକ୍ତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ଏହି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ସେ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳେନାହିଁ। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ। ଗୋଧନ ଦାନ—ସୁନାର ସିଂଗ, ଚାଁଦିର ଖୁର, ଗଳାରେ ବସ୍ତ୍ର, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ—ଦେଇଥିଲେ, ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଋଷିମାନଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଓ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ଯେଉଁ ଅତିଥି ଏକ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ିଏ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଜଳ ପାଉନାହାନ୍ତି। ସେ ନିଜ ପରିବାର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ସେ ନିଜେ ଚାହେ। ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ସେଠି ସ୍ନାନ ନ କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଫଳହୀନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କଲେ, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନ ଅଛି ସେପରି ଦାନ କଲେ, ସେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଯାଇ ଅମରତ୍ୱର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରୁଦ୍ର ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଲୋକପାଳ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ପୂଜ୍ୟ ପିତୃମାନେ ଓ ଭଗବାନ ହରି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠି ବସିଛନ୍ତି। ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ପ୍ରୟାଗ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମ ଫଳ ମିଳେ। ତୁମ ମନ ପ୍ରୟାଗ ଯାତ୍ରାପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ। ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ହିଁ ଗତି। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭନ୍ତି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଜଳ ପାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପ୍ରଥମେ ସେ ନିଜେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ, ପରେ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରମ୍ପରା ପରେ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଅଗ୍ନିର ନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ବାସ କରେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ସାଗର ମିଳନ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଧାର। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ନେଇ, ଏଠାରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।