ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଓ ନଦୀ ବାଙ୍କରେ, ଜଣେ ଭକ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ନମ୍ର ଭାବରେ ଶିର ନମାଇ। ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଇଥିଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, କୌରବମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନୁସୃତିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କୁହନ୍ତୁ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ। ଆପଣ ଦୟାକରି ଆମେଁକୁ ଏହି ଅମୂଳ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।” ସୂତ ମୁନି କହିଲେ, “ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ଆମେଁକୁ କହିବି।” ଏହାର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଅଚେତନ ହେବା। ସେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯାଇ ରାଜଦ୍ୱାର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ। ତାଁଠି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୁନିଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ—“ଆପଣଙ୍କୁ ଆମ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ଆପଣ ଆସିଥିବାରୁ ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତି ହୋଇଛନ୍ତି। ଆପଣ ଖୁସି ହେବାରୁ ଆମେଁ ଧନ୍ୟ।” ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଆପଣ କାହିଁକି ଅସ୍ତିର? ଆମେଁ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଛି। ଦୟାକରି କୁହନ୍ତୁ, କେମିତି ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?” “ଆମେଁ କୌରବମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ, ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ, କେମିତି ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? ଆପଣ ଏହା କୁହିବା ଉଚିତ।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାତ୍ରା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏଉଁମାନେ ନାହିଁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି। ମୁଁ ପ୍ରୟାଗର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କହିବି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କ ସାତଟି ଘୋଡା ସହିତ, ସଦା ଯମୁନାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହରି, ଦେବମାନେ ସମ୍ମାନିତ କରୁଥିବା ମଣ୍ଡଳକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହା ଶୁଭ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୋଇଯାଏ। ଏଠିର ମାଟିକୁ ଛୁଇଁ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ପାପ ନାଶ ହୋଇଯାଏ। ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହିପରି, ରାଜା, ଏଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ସଙ୍ଗମକୁ ପହଁଚି, ଯେଉଁମାନେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଜୀବନ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ପାନ୍ତି, ଏହିପରି ବଡ଼ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ସେ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ରମଣୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ସେ ସୁନ୍ଦର ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନର ଭାରି ପ୍ରଚୁରତା ଥାଏ। ସେ ନିଜ ଦେଶ, ବନ, ବିଦେଶ କିମ୍ବା ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି, ଏହିପରି ବଡ଼ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଋଷି, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସିଛନ୍ତି।