ଏକ ସମୟରେ, କୌତୁହଳଭରା ଚେତନାରେ ଏକ ଭକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଦେବ, କିପରି ମୁଁ ଏତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?” ସେ ଆଉ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁଲେ, “ହେ ଶଙ୍କର, ଏହି ସଂସାରରେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଏମିତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି?” ତେବେ, ଭଗବାନ ଶିବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶରୀରଧାରୀ ଜୀବମାନେ ମୋତେ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ, ହେ କାମନାନାଶକ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କହିଦେଉଛି।” ତାହାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଋଷିମାନେ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ପରମ ନିୟମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବିନାଶୀ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ମୋର। ଏହି ଜ୍ଞାନ କେବଳ ସେମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ମଶାନରେ ବା ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଲୀନ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ମନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। “ମୁଁ ସମୟ ରୂପେ ଏହି ସଂସାରକୁ ସଂହାର କରେ। ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ସେଠାକୁ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ମୋରେ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଧ୍ୟାନ, ପାଠ, ଓ ଜ୍ଞାନ—ଏ ସବୁ ଏଠି ଅବିନାଶୀ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଅବିମୁକ୍ତକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସେଠି ସମସ୍ତ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ନାରୀ, ବିଦେଶୀ, କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ବା ପାପୀ ଜନ୍ମର ଲୋକମାନେ ଅବିମୁକ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ସହରୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଶିବଙ୍କ ସହର। ସମସ୍ତେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠି ବି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଅଛି—ଯେଉଁ ଲୋକ ମାତ୍ର ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଭାରାଣସୀରେ ଅଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଅପରାଧ କରି ଆପଣଙ୍କର ପାଦକୁ ପଥରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି, ତଥାପି ସେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସେମାନେ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋର ମାୟାରେ ମୁହଁ ଦେଇ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ମଳ, ମୂତ୍ର ଓ ଶୁକ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସେହି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମହାତ୍ମ ମନ୍ତେ। ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ କେବଳ ଅବିମୁକ୍ତରେ ମିଳିଥାଏ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅବିମୁକ୍ତକୁ ତାଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଅବିମୁକ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମଙ୍ଗଳ। ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି ଓ ଶେଷରେ ପରମ ପଦ ଦେଉଛି। କେଦାର, ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ, ଗୟା, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରଭାସ, ବିଜୟେଶାନ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣକ—ଏହି ସବୁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଭାରାଣସୀରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ସେଠି ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ଶତ ଶତ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏଠି ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ରହିଛି। ଯେଉଁ ଲୋକ ସଦା ଭାରାଣସୀରେ ବାୟୁପାନ କରି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପରମ ପଦ ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅବିମୁକ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ମିଳିଯାଏ। ଏହି ଅବିମୁକ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସବୁଠୁ ଗୁପ୍ତ; ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ, ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।