ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳର ସଂଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଔଷଧି ଓ ଉଦ୍ଭିଦ। ଏହି ସମୟରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଝାଡ଼ିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଋତୁଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସବୁ ଘଟଣା କେବଳ ତ୍ରେତାଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ନିୟତ ଭାବେ ଘଟିବା ଥିଲା। ବୃକ୍ଷ, ଝାଡ଼ି ଓ ଔଷଧିମାନେ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବଳପୂର୍ବକ ଉପଯୋଗ କରାଯାଉଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପୃଥୁ ମହାରାଜ ଧରିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦୁହିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ପୃଥିବୀରୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ରତ୍ନ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଭୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ ଓ ହିଂସା ଶୂନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଥାର ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ଲୋଭ, ମୋହ, ବିରୋଧ ଓ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଦ୍ୱାପର ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଗରେ ବ୍ୟାସଦେବ ଚାରି ଭାଗରେ ବେଦକୁ ବିଭାଜିତ କଲେ। ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରଚନା, ସ୍ଵର ଓ ଅକ୍ଷରର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ସାଧାରଣ ଓ ବିଶେଷ ପ୍ରଭେଦ, ଏବଂ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଲା। ଏହି ପରି ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ରଚିତ ହେଲା। ମନ, ଶରୀର ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବାରୁ ଲୋକମାନେ ବିରକ୍ତିର ଅନୁଭୂତି କରିଥିଲେ। ଚିନ୍ତନରୁ ବିରକ୍ତି ଓ ବିରକ୍ତିରୁ ଦୋଷ ଜ୍ଞାନ ଉପଜିଥିଲା। ରଜସ ଓ ତମସ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଏହି ଆଚରଣ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଲକ୍ଷଣ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦ୍ୱାପରରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ କଳିଯୁଗରେ ନଶ୍ୱର ହେଉଥିଲା। କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିରତି ରଖି ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ବିପଦ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କ୍ରିୟାର ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ନାହିଁ, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାମାନେ ବେଦ ପାଠ କରିଲେ। କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଶୋଇବା, ବସିବା ଓ ଖାଇବାରେ ଲିନ ରହିବେ। ଏହି ଯୁଗରେ ଗର୍ଭ ଓ ବୀରମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ହେବ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିୟତ କର୍ମ କରିବେ ନାହିଁ। ବେଦ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ କଳିଯୁଗରେ ଅପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଏକାଉଁଠିଏ ଭିକ୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବେ। କଳିଯୁଗରେ ଜନାନୀମାନେ ଖୋଲା କେଶ ରଖିବେ। ଯୁଗ ଶେଷରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ। ଚୋରମାନେ ଅନ୍ୟ ଚୋରଙ୍କୁ ଚୋରି କରିବେ, ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚୋରି କରିବେ। ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ଥିବାରୁ ତମୋଗୁଣ ପ୍ରଧାନ ଆଚରଣ ଏହି ଯୁଗର ଲକ୍ଷଣ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ। କେହି ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରିବେ, କେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ ବିକ୍ରୟ କରିବେ। ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ଶୂଦ୍ରମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆঘାତ କରିବେ। ରାଜା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ। ଅଳ୍ପ ଶିକ୍ଷା, ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଥିବାମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିବେ। ସେବା ଲାଗି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ ରହିବେ। କଳିଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେବା କରି ଶ୍ଲୋକ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ। ବେଦମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର ନାସ୍ତିକତାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବେ। ଏହି ଯୁଗରେ ଶତ, ସହସ୍ର ତପସ୍ବୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ।