ସେ ସମୟରେ, ସତ୍ୟବାନ ଲୋକମାନେ ସେହି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୋଷାକ, ଫଳ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଆପେଖ୍ୟାକୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଧୁମକ୍ଷି ଛତାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅମଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁ ମିଳୁଥିଲା। ସେହି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ, ପୋଷିତ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ସମୃଦ୍ଧିରେ ଲୋକମାନେ ଜୋରଦାରିରେ ଗଛ ଓ ମଧୁ ଦାବି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ହିଁସା ଦ୍ୱାରା ମଧୁ ହାରାଇଗଲା ଓ କାମନାପୂରଣ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହି ଅଭାବରେ ଏବଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ ସୀମା ତିଆରି କଲେ। ମଧୁ ଓ କାମନାପୂରଣ ଗଛ ହାରାଇଯିବା ସମୟରେ, ଅନ୍ୟ ଜୀବିକା ଉପାୟ ଆସିଲା—ଅର୍ଥାତ୍ ଅଧିକ ବର୍ଷା ପଡୁଥିଲା। ଏହି ଅବିରତ ବର୍ଷାରେ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଉପତ୍ତକା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ପାଣି ଓ ମାଟିର ସଂଯୋଗରୁ ଔଷଧି ଉପଜିଲା। ସେପରି ତାଳ, ଝାଡ଼ ଓ ଗଛମାନେ ମୌସମ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧରିଲେ। ଏହି ସବୁ କେବଳ ତ୍ରେତାଯୁଗର ପ୍ରଭାବରୁ ନୁହେଁ, ଏହି ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଥିଲା। ତଥାପି, ଲୋକମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଗଛ, ଝାଡ଼ ଓ ଔଷଧିକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୃଥୁ ମହାରାଜ ଭୂମିକୁ ଦୋହନ କଲେ। ସେ ସମୟର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ରତ୍ନ ଦୋହନ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ଏକ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଣାଳୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପଶୁହତ୍ୟା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ସମୟରେ କାମ, ଲୋଭ, ବିରୋଧ ଓ ଧର୍ମ ନେଇ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଦ୍ୱାପର ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଗରେ ବ୍ୟାସଦେବ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କଲେ। ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସ୍ୱର ଓ ଅକ୍ଷରର ବିନ୍ୟାସରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା। ଏହି ସହ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସାଧାରଣ ଓ ବିଶେଷ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ବିକାଶ ପାଇଲା। ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ରୂପ ନେଲା। କଥା, ମନ ଓ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖରେ ଲୋକମାନେ ବିରକ୍ତି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବିରକ୍ତି ଓ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦେଖିବାର ଦକ୍ଷତା ଆସିଥିଲା। ଏହି କାମ ଓ ତମସ ଯୁକ୍ତ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ଦ୍ୱାପରରେ ଏହି ଆଚରଣ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, କଳିଯୁଗରେ ନଶ୍ୱର ହେଲା। କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ସଦା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଏହି ଆଚରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଦୁର୍ଗତି ଦେଖାଦେବା। ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ ମିଥ୍ୟା କହିବେ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇ ଭୟାନକ କଷ୍ଟ ଦେବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କୁକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବେ। ସେମାନେ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଅଲ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାମାନେ ବେଦ ପାଠ କରିବେ। କଳିଯୁଗରେ ଶୋଇବା, ବସିବା ଓ ଖାଇବାରେ ଅତିରେକ ଆସକ୍ତି ଦେଖାଦେବା। ହେ ନରପତି, ଏହି ଯୁଗରେ ଗର୍ଭ ଓ ବୀରମାନେ ହତ୍ୟା ହେବେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନ୍ୟ ନିୟତ କ୍ରିୟା କରିବେ ନାହିଁ। କଳିଯୁଗରେ ବେଦ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ—ଏହାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଅଭାବରେ ଏକାପର ଉପରେ ଭିକ୍ଷାରେ ନିର୍ଭର କରିବେ। କଳିଯୁଗରେ ନାରୀମାନେ ଖୋଲା କେଶ ରଖିବେ। ଏବଂ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବେ। ଏହିପରି ଭାବେ କ୍ରମେ ଯୁଗ ଯୁଗର ଚରିତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଓ ଧର୍ମର ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।