ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ତାଁକୁ ଉତ୍ତର ଦେଖାଉଥିବା ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଶିକ୍ଷା, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଛଉଟି କର୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଟୁଟ ଧର୍ମ । କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସନ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷି କରିବା ଧର୍ମ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏହା ସହିତ ଶିଳ୍ପ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାର୍ଜନ ଓ ଯଜ୍ଞର ଭୋଜନ ପାକ କରିବା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ଗୃହସ୍ଥ, ଵାନପ୍ରସ୍ଥ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ମହାମୁନି, ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମର ଧର୍ମ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଏହିପରି— ନ୍ୟାୟଅନୁସାରେ ସମ୍ପତି ବଣ୍ଟନ କରିବା ଵାନପ୍ରସ୍ଥଙ୍କ ଧର୍ମ; ଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଧର୍ମ; ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ ଓ ଅଗ୍ନିସେବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ଧର୍ମ । ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏକ ନିୟମ । ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ପୂଜାପର୍ବ ଛାଡ଼ି । ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ଏହା ମାନେ ନାହିଁ, ସେ ପୁନଃ ଗର୍ଭଘାତୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା । ବିଦେଶକୁ ଯାଇଥିଲେ ବା ସ୍ତ୍ରୀ ନାସ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ସର୍ବୋପରି । ଏହିପରି, ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମକୁ ମୂଳ ଉପାୟ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ । ଯଦି ସମସ୍ତେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ତେବେ ଧର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଧର୍ମ ଏକମାତ୍ର ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉପାୟ; ଏହିକାରଣରୁ ଧର୍ମକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବା ଉଚିତ । ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଗୁଣ ଥିବାରୁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ତମସ୍ ଗୁଣର ଆଚରଣରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅବନତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଠାରେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶୁଭ ମିଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶାଶ୍ୱତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି, ଚାରି ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଓ ତାହାର ଫଳ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । ଯେଉଁମାନେ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଧର୍ମରୁ ସବୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି । ଏହି ଶକ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ ଶକ୍ତି । ଏହିକାରଣରୁ ଜ୍ଞାନ ସହିତ କର୍ମଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁ କର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ହୁଏ, ସେଠି ତ୍ୟାଗ ହୁଏ; ନାହିଁ ହେଲେ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତତା ରହିଯାଏ । ତେଣୁ ତ୍ୟାଗରେ ଲାଗିଥିବା ଉଚିତ; ନାହିଁ ହେଲେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ହୁଏ । ସାଧୁସାଧୁ ଭାବ, ଇର୍ଷ୍ୟାର ଅଭାବ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଦେବପୂଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମାନ—ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଧର୍ମ ମନୁ ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି । ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାୟନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ପାଆନ୍ତି; ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ଶୁଶ୍ରୂଷା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁସଂଗ ଅନୁକୂଳ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ପ୍ରଜାପତିୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘୋଷିତ । ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାଁଠାରୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ । ଏହି ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ ଓ ଏଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ନିବାସ—ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା, ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଯୋଗୀମାନେ ମାତ୍ର ଏକକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଅଚଳ ଭାବରେ ବସନ୍ତି, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ; ପଞ୍ଚମ ଆଶ୍ରମ ନାହିଁ । ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେ ଉପକୁର୍ବାଣ ବା ନୈଷ୍ଠିକ ଯେହେଉଁନାହେଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ ।