ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ କହାଯାଏ—ଯେଉଁ ଲୋକ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟର ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭଗବତ୍ଭକ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମାତ୍ମା ସନ୍ତାନ ମିଳେ। ଏହି ମହାଯୋଗୀ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରାଯାଏ, ତାଙ୍କ କୃପାରେ ଗୌଡ଼ ଭୂମିରେ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନାମକ ମହାନଗର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କରି, ଧୁନ୍ଧୁମାର ଉପାଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ତା’ପରେ ଦୃଢ଼ାଶ୍ୱ, ଦଣ୍ଡାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ ନାମର ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ନିକୁମ୍ଭ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସଂହତାଶ୍ୱକ ଜନ୍ମିଲେ। ରଣାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ମାନ୍ଧାତୃ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଯୁଦ୍ଧଶୂର ଥିଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ହରିତ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହାରିତ। ହାରିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂଭୂତି, ଯିଏ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହଦାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ୟାଶ୍ୱ। ଏହି ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମିଳିଥିଲା। ସେ ଅପୂର୍ବ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତ୍ରିଧନ୍ୱନ୍ ନାମକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତ୍ରିଧନ୍ୱନ୍ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ, ଦାନଶୀଳ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ। ଏହି ତ୍ରିଧନ୍ୱନ୍ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃନ୍ଦରେ ଶିରୋମଣି ବଶିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ, ସେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏହିଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ଏ ମହାଜ୍ଞାନୀମାନେ, କ’ଣ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ? ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଯେଉଁ ଲୋକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିବା ପରେ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ତା’ପରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରାଯାଏ, ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁ ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ପୂଜିଥିଲେ, ସେହି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ପୂଜା କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ତିନିଏ ତପସ୍ୟାର ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆକୃତି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ ପୂଜିତ। ସେ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାଯୋଗୀ, ତପସ୍ୟାରେ ପୂଜିଲେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତପସ୍ୟା ବିନା କୌଣସି ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏପରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତ୍ରିଧନ୍ୱନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ—ସୂର୍ୟରେ ବସିଥିବା ମହାପ୍ରାଣ ପୁରୁଷ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିଭକ୍ତ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ସେ ପାପରହିତ ଭାବେ ବନକୁ ଗଲେ, ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ। ମୂଳ, କନ୍ଦ, ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଭୋଜନ ଦେଇ ପୂଜିଲେ। ମନେମନେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଯିଏ ବେଦମାତା ଦେବୀ, ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ—“ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହୀ, ସହସ୍ରନୟନ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ହେ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।