ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ପ୍ରାଚୀନ ବଂଶାବଳୀର କଥା ଏଭଳି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ଏବଂ ପୃଷଧ୍ର ଏହି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଚାରି ଜଣ ମିଳି ମୋଟେ ନଉଜଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସମାନ ଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ବଂଶର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ହେଉଛି—ଏକ ସମୟରେ ଏକ ମହିଳା ବୁଧଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ବୁଧଙ୍କୁ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଇଲା ତିନି ଜଣ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ, ପୁନି ସେ ନାରୀ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ଅପୂର୍ବ ବିଶିଷ୍ଟିତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ବଂଶର ଶତପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ପନ୍ଦର ଜଣ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ପୃଥୁ ମିଳିଲେ, ପୃଥୁଠାରୁ ଭି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ବିଶ୍ୱକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ବଂଶର ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଯିଏ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏକ ଧାର୍ମିକ ପୁଅ କିପରି ପାଇଯିବା ଉପାୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଯିଏ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେ ଧାର୍ମିକ ପୁଅ ପାଇଥାଏ। ଏହି ଆଦିପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଭଜିଲେ ଧାର୍ମିକ ପୁଅ ମିଳେ। ଏହି ମହାୟୋଗୀ ଶାଶ୍ୱତ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୌଡ଼ଦେଶରେ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନାମକ ବିଶାଳ ନଗର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ବଡ଼ ଦେମନ୍ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଧୁନ୍ଧୁମାର ଉପାଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଦଣ୍ଡାଶ୍ୱ, କପିଲାଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ ଏବଂ ତାଙ୍କରୁ ସଂହତାଶ୍ୱକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରଣାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ମାନ୍ଧାତୃ ଏକ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧାରିଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଥିଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ହରିତ ଏବଂ ତାଙ୍କରୁ ହାରିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହାରିତଙ୍କ ପୁଅ ସଂଭୂତି ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ବୃହଦଶ୍ୱ ଏବଂ ତାଙ୍କରୁ ହର୍ୟାଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ତିନି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସୂର୍ୟଭକ୍ତ ପୁଅ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ପୁଅ ମିଳିଲା—ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ ତ୍ରିଧନ୍ବନ। ସେ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଦାନଶୀଳ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ। ଏହି ବଂଶର ଦେବତାମାନେ—ବଶିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ଦେବମାନେ—ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏଠି ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ? ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଯେଉଁ ମଣିଷ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅନୁଶାସନ ରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ତମ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସହସ୍ରକିରଣୀ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଇ ତପସ୍ୟା ଏଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କଠୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ସେ ତପସ୍ୟାର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ମହାପ୍ରଭୁ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ନିତ୍ୟ ଦେବାଦିଦେବ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାୟୋଗୀ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତପସ୍ୟା ବିନା କୌଣସି ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାର ମହିମା ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶର କଥାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।