ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ବିଶେଷ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ କଉଣସି? ମୋତେ କୃପାକରି ଏହି ଗୁପ୍ତତମ ଧର୍ମ କଥା କୁହନ୍ତୁ।” ତେବେ ମୁନି କହିଲେ, “ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଓ ଅପୂର୍ବ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ।” ଏହି ଅପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରି, ନିଜେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଧର୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ସେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ବିଜୟ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ପରାଜିତ ହୋଇ, ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ସେ ମନେ କଲେ, “ମୋର ପୁଅ ଦୈତ୍ୟମହାରାଜମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତୁ।” ଏହିଭଳି ଦୈତ୍ୟମହାରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ—ଅଦୃଶ୍ୟ, ରକ୍ଷକ, ଶରଣଦାତା ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ବିନା ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶସ୍ୱରୂପ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କଲେ। ତାପରେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ହରି ନିଜ ମାତା ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ଦେବୀ ଆତ୍ମତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରି, କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ବିଜୟର ମୂର୍ତ୍ତି, ଅସଂଖ୍ୟ କଳ୍ପ ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ୱରୂପ, ବାସୁଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଭାରାହ ଆବତାରକୁ ମୋର ନମସ୍କାର, ପୁନି ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସ, ପୁନି ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ନମସ୍କାର।” ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ ହସି ହସି ଏକ ଅଭୀଷ୍ଟ ଵର ଦେଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ, “ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପୁଅ ଭାବେ ଚାହୁଁଛି।” ଏହି ଅପାର ଵର ଦେଇ, ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବମାତା ନିଜେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଳିଙ୍କ ନଗରରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ବୟସ୍କ ଦୈତ୍ୟ ରାଜା, ମହାପିତାମହଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ଅପଶକୁନ କ’ଣ? ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କାହିଁକି ଏମିତି ହେଉଛି?” ତାପରେ ସେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଦେବମାତା ଏହି ଗର୍ଭରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାଶ ଓ ଦେବମାନେ ନିମନ୍ତେ ଏହି ସନ୍ତାନକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ବାସୁଦେବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ଆଜି ଆଦିତିଙ୍କ ଶରୀରକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ ମହାଯୋଗୀ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ହରି ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯିଏ ସତ୍ତାର ସାର ସ୍ୱରୂପ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ମାୟା, ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ଅବତରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ସଂସାରର ଧାରକ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେଠିଏ, ତାଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ; ତେବେ ତୁମେ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ।” ସେ ବିଶ୍ୱର ଶରଣକୁ ଗଲେ ଓ ଧର୍ମଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେବମାତା ଆଦିତି ନିଜେ ଏହି ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଏକ ଘନ ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହେଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଦେଖାଇବା ପାଇଁ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୃଗୁ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ତିନି ଲୋକରେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ। ଯେଉଁ ମାନଦଣ୍ଡ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞପତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ସଂଯୋଗିତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ ସମାବେଶିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।