ଏହି ଗଢ଼ିଆ କଥାରେ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଭଗବାନ୍ ଶୂଳିନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ସେ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁ, ଭାବି ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମନୋମନେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଜଣକ ଓ ଭାଇମାନୋଁକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ମହାଯୋଗୀ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ। ସେ ଅବିନାଶୀ, ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବା ପରମ ପୁରୁଷ। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନିଅ—ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅକ୍ଷୟ ଭିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ।” କିନ୍ତୁ ଭିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ଭାବୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ସମୟ ଚାଳିତ ହୋଇ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମ ଗୃହକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଅବିନାଶୀ ଜୀବଗଣଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଶାସକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭିଷ୍ଣୁ ସମୟ ରୂପେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ମଧ୍ୟ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି।” ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ସତ୍ୱେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ନଜର ସାମ୍ନାରେ, ତାଙ୍କୁ ନରସିଂହଙ୍କ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଚିରିଦିଆଗଲା। ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ସେ ପୁଅ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ, ନରସିଂହଙ୍କ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସିଂହମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ସେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ସ୍ଵରୂପ ନାରାୟଣ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ। ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ପୂଜି ଏକ ମହାପୁତ୍ର ଅନ୍ଧକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ରସାତଳକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ନୀଳ କମଳ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗାୟିକା ରୂପେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ସେମାନେ ଭିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଂଯୁକ୍ତ ଶୁଭ୍ର ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ଦାଢ଼ି ଦ୍ୱାରା, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ। ପରେ, ଭିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟସ୍ଵରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପରମ ପଦକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ନିଜର ଅସୁରୀ ସ୍ଵଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ଭିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀ ନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ମୋହବଶତଃ ସେ ତାପସୀ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ନାହିଁ। ଏଥିରେ କ୍ରୁଧ ହୋଇ, ଜଣେ ତାପସୀ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମର ଦିବ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତି ତୁମର ବିନାଶ ହେବ।” ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଓ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ମୁହଁ ହରାଇଲେ। ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ନାରାୟଣ ଦେବ ଓ ଅମରମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ନେଇ ତାଙ୍କର ମନରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହେଲା, ଓ ସେ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ। ତାପରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ମହାଯୋଗ ଲାଭ କଲେ। ଅନ୍ଧକ, ଅସୁରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ, ଏହି ମହାରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେ ମନ୍ଦରାଚଳରେ ବସିଥିବା ପାର୍ବତୀ, ହିମାଚଳ ନନ୍ଦନୀ ଉମାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷା କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଆସିଲା, ଯାହା ଜୀବମାନୋଁକୁ ନାଶ କରିଦେଲା। ଭୂକ୍ଷାରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ସେମାନେ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସହିତ ଭୋଜନ କଲେ। ପରେ, ବଡ଼ ଧାରାର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା ଓ ପୃଥିବୀ ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ହେଲା।