ବିବସ୍ୱାନ୍, ସବିତୃ, ପୂଷା, ଅଂଶୁମାନ୍ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଆଦିତ୍ୟ, ଅଦିତିଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସବୁଠୁ ବଡ଼, ଏବଂ ତା’ପରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ। ଏହି ଦାନବମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଗି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟୁତି କଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଅବିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଅନନ୍ୟ, ପୁରାତନ ଓ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶରଣାଗତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ପଦ୍ମାସନ ବ୍ରହ୍ମା ଛାନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ତୀରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ହରି, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରି କଥା କହିଲେ—“ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ମହାଯୋଗୀ, ଯିଏ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ଶୁଧ୍ଧ, ନିର୍ବିକାର, ଏ ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ପରମେଶ୍ୱର ସତ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷକ।” ତାପରେ ପଦ୍ମନାଭ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଦାନବମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଜାଗି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—“ତୁମେ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? କଣ କାମ ମୋତେ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଏକ ଦାନବ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାଉଚିତ୍, କାରଣ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷକ।” ଏହା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଏକ ପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କ ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଥିଲା, ତାଙ୍କ ପତାକାରେ ଗରୁଡ଼ ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ରୁତ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ।” ସେଠାରୁ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ମହାପୁରୁଷ ଦାନବଙ୍କ ମହାନଗରକୁ ଗଲେ। ଦେବତା, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢି, ଏକ ମହା ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ଦାନବପତିଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି ଏହି ଖବର ଦେଲେ—“ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଦେଖ, ଏହି ଅମରମାନେ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।” ତା’ପରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ—ଅନ୍ୟ ଏକ ନାରାୟଣ। ଦେଖିଲେ, “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ଦେବ, ଦେବମାନେଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ନାରାୟଣ, ଆମ ଶତ୍ରୁ।” ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ସହଜରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଅନୁହ୍ରାଦ, ସଂହ୍ରାଦ ଓ ହ୍ରାଦ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜିତ ରହିଲେ। ସଂହ୍ରାଦଙ୍କ ପୁଅମାନେ କୌମାର ଓ ଆଗ୍ନେୟ, ଏହିପରି ହ୍ରାଦଙ୍କ ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ କେହି ବିଷ୍ଣୁ ବା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତା’ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦାନବଙ୍କୁ ଧରି ଜୋରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଦାନବଙ୍କ ଛାତିରେ ପାଦ ଦେଇ ଘାତ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏକ ଦୂତ ଯାଇ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖବର ଦେଲା। ଏଥିରେ ଏହି ପୁରୁଷ ଅର୍ଦ୍ଧ-ମାନବ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ-ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ନରସିଂହ ଆକାର ନେଇ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ। ଅନନ୍ତ ନାରାୟଣ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଇ ଦେଖାଦେଲେ। ଏହି ଦାନବ ନରସିଂହଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀ ସହିତ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ବିନାଶ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ନରସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ। ଶେଷରେ, ପଶୁପତି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କଲେ।