ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ ଶରଣାଗତ ହେଲେ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅନେକ ଋଷିମଣି ଓ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ କରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଶାସନ ତୁରନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଲାଗିଯାଏ। ଏଠାରେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା ଶିକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତ ତାଙ୍କ ମନ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ମାର୍ଗକୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି। କଳି ଯୁଗରେ ପ୍ରବେଶ କରି, କଳିର ଗୁଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶରଣାଗତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ହୃଷୀକେଶ ନିର୍ମମ ହେଇଯିବେ। ତାଙ୍କ ମନ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ, ଦିଗରେ ଦେଇଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାୟକ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବୁଝି, ସର୍ବଜ୍ଞ ବିଷ୍ଣୁ ଏପରି କହିଲେ— "ହେ ଶଙ୍କର, ତମର ସ୍ୱଭାବ ଓ ମୋର ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅପମାନ କରିଛି, ଏଉଁ ଏକ ଵର ମାଗୁଛି: ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ କର।" ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ହଠାତ୍ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ରୁଦ୍ର, ହଜାର ଭୁଜାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଅପରାଜିତ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱନି କରି, ଧନୁ ଧରି, ଭସ୍ମରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କ ନିକଟକୁ ହାତ ଜୋଡି ଗଲେ। "ହେ ଗଣନାୟକ, ଦକ୍ଷ ମୋତେ ଅପମାନ କରି ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି," ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ। ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ତାଙ୍କ ସହ ସେ ମହାଦେବ ଦୂତୀକୁ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଏକଗଠିତ ଗଣଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଇଲେ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ରୋମଜା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। କାଳାଗ୍ନି-ରୁଦ୍ର ସମ, ସେମାନେ ଦଶ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱନି କରି ଉଠିଲେ। ଗଣମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଘେରି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅପରିମିତ ଚମକରେ ଭରିଥିଲା। ଭିଣା ଓ ବାଂଶୀର ଶବ୍ଦରେ, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣର ଦ୍ୱନିରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ମନୋହର ହୋଇଥିଲା। ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ହଳକା ହସ କରି, ମୃଦୁ ଭାବରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— "ତୁମେ ଅଂଶ ଚାହିଁ କିଛି ଆସିଛ; ଯେଉଁ ଅଂଶ ଚାହିବ, ଦିଅ।" "ତାଙ୍କୁ କହ, ଯେଉଁ କାମନା ରହିଛି, ଆମେ ତାହା ପାଳନ କରିବା।" ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— "ଯଜ୍ଞର କିଛି ଅଂଶ ନାହିଁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ।" "ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞର ରାଜା ଭାବରେ, ସମ୍ମାନ କର।" "ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ସଫଳତା ଦେଇଥାନ୍ତି।" କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗଣନାୟକ ଭାବରେ ଗଣନା କଲେ ନାହିଁ; ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଦଧୀଚି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ ହାତରେ ଛୁଇଁ, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— "ତୁମେ ଅଭିମାନ କରିଛ, ଆଜି ତୁମର ଅଭିମାନକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି।" କ୍ରୋଧିତ ଗଣନାୟକମାନେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳର ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭମାନେ ଉପଡ଼ି ଦୂରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଗଣମାନେ ସେମାନେ ନେଇ ଗଙ୍ଗା ଧାରାରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ବୀରଭଦ୍ର, ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଏଭଳି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ସେ ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତକୁ ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟିରେ ମାରି ଖସାଇଦେଲେ। ଗଣନାୟକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସି, ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ପୀଡନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।